Nhiều cô chú anh chị mất ngủ được mách uống hà thủ ô để “ngủ lại như ngày còn trẻ”. Nghe thì đơn giản, nhưng nếu dùng sai, giấc ngủ không khá hơn mà gan, tiêu hóa lại khổ.

Trong bài này, bác sĩ Long muốn chia sẻ rõ hơn: hà thủ ô thực sự có thể giúp gì cho giấc ngủ, giúp trong trường hợp nào, và khi nào tuyệt đối không nên tự ý dùng.

Hà thủ ô trong Đông y: không chỉ là thuốc đen tóc

Trong y học cổ truyền, hà thủ ô (thường là hà thủ ô đỏ đã chế biến) là vị thuốc có tác dụng chính là bổ can thận, dưỡng huyết, ích tinh, mạnh gân xương, hỗ trợ tóc đen, chậm lão hóa.

Cô chú anh chị có thể hình dung đơn giản: can và thận giống như “bộ pin dự trữ” của cơ thể. Khi pin yếu, cơ thể dễ mệt mỏi, đau lưng mỏi gối, tóc bạc sớm, ù tai, ngủ nông, dễ giật mình. Hà thủ ô là một trong những vị thuốc được dùng để “sạc lại” bộ pin đó, nếu dùng đúng người, đúng cách.

Với mất ngủ, Đông y coi đây là vấn đề của “thần” không yên, thường liên quan đến huyết hư, âm hư, can khí uất, tỳ vị suy. Hà thủ ô chủ yếu đi vào nhóm mất ngủ do huyết hư, can thận yếu, biểu hiện thường gặp là:

• Khó ngủ lâu năm, ngủ nông, dễ giật mình.
• Hoa mắt, chóng mặt, hay quên, người khô, nóng âm ỉ.
• Tóc bạc sớm, rụng nhiều, móng tay giòn.
• Đau lưng, mỏi gối, tê mỏi tay chân, ù tai.

Nếu cô chú anh chị mất ngủ mà kèm theo những dấu hiệu kiểu này, bác sĩ Long mới cân nhắc đưa hà thủ ô vào phác đồ, chứ không dùng cho tất cả mọi trường hợp mất ngủ.

Khi nào hà thủ ô có thể hỗ trợ cải thiện giấc ngủ

Bác sĩ Long thường gặp một số nhóm mất ngủ mà hà thủ ô, nếu phối hợp trong bài thuốc, có thể hỗ trợ tốt hơn:

• Mất ngủ sau thời gian làm việc căng thẳng kéo dài, suy nhược, sụt cân, kèm tóc bạc sớm.
• Mất ngủ ở người lớn tuổi, kèm đau lưng mỏi gối, đi tiểu đêm nhiều lần, ù tai.
• Mất ngủ sau ốm dài ngày, sau một đợt bệnh nặng khiến cơ thể suy kiệt, da xanh, người lạnh, dễ mệt.

Trong những trường hợp này, hà thủ ô được dùng với vai trò là vị thuốc bổ, giúp dưỡng huyết, hỗ trợ can thận, nhờ đó thần kinh được nuôi dưỡng tốt hơn, giấc ngủ có thể dần sâu hơn, bớt chập chờn.

Bác sĩ Long nhấn mạnh: hà thủ ô chỉ là một phần trong bài thuốc, hiếm khi dùng đơn lẻ để “chữa mất ngủ”. Muốn ngủ tốt, phải điều chỉnh cả cơ thể, cả lối sống, chứ không chỉ dựa vào một vị thuốc.

Những kỳ vọng “quá đà” về hà thủ ô

Không ít cô chú anh chị đến phòng khám than: “Uống hà thủ ô cả tháng rồi mà vẫn không ngủ ngon, còn hơi nặng bụng”. Thường là vì vài hiểu lầm sau:

• Cho rằng hà thủ ô có thể chữa được mọi loại mất ngủ, dù mất ngủ do stress, trào ngược dạ dày, cường giáp, ngưng thở khi ngủ.
• Mong uống vài ngày là ngủ sâu ngay, trong khi các thuốc bổ huyết, bổ can thận thường cần thời gian.
• Dùng hà thủ ô như thực phẩm “ăn chơi”: ngâm rượu uống mỗi tối hoặc tự sắc uống theo kinh nghiệm truyền miệng.

Thực tế, nếu nguyên nhân mất ngủ nằm ở dạ dày, tuyến giáp, trầm cảm, rối loạn lo âu, ngưng thở khi ngủ…, hà thủ ô hầu như không giải quyết được gốc rễ. Lúc đó, cố uống nhiều chỉ làm gan, tiêu hóa thêm vất vả.

Nguy cơ khi tự ý dùng hà thủ ô chữa mất ngủ

Vì là thảo dược nên nhiều cô chú anh chị nghĩ “cùng lắm không khỏi chứ chẳng sao”. Nhưng y học hiện đại đã ghi nhận không ít trường hợp dùng hà thủ ô sai cách gây tổn thương gan, rối loạn tiêu hóa, dị ứng da.

Một số sai lầm bác sĩ Long thường gặp:

• Dùng hà thủ ô sống hoặc tự mua dạng chưa chế biến kỹ, sắc uống lâu ngày.
• Ngâm rượu hà thủ ô uống hằng ngày để “bổ”, trong khi đang mất ngủ, huyết áp cao, gan đã yếu.
• Uống liều cao, kéo dài nhiều tháng mà không kiểm tra chức năng gan.
• Dùng song song hà thủ ô với nhiều loại thảo dược, thực phẩm chức năng khác, làm gan phải lọc quá nhiều.

Những đối tượng cần đặc biệt thận trọng, thậm chí không nên tự dùng hà thủ ô là:

• Người có men gan cao, viêm gan, xơ gan, tiền sử vàng da không rõ nguyên nhân.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú.
• Người cao tuổi có nhiều bệnh nền, đang dùng nhiều loại thuốc tây.

Nếu thuộc các nhóm này, cô chú anh chị càng không nên tự ý dùng hà thủ ô theo lời mách, mà cần được thăm khám và cân nhắc rất kỹ.

Dành cho những ai đã mệt
vì mất ngủ quá lâu

Không phải ai mất ngủ cũng cần dùng thuốc ngay.
Nhưng cũng không phải ai mất ngủ cũng nên tự chịu đựng.

• Được bác sĩ Long xem lại toàn bộ biểu hiện mất ngủ (giờ ngủ, thời điểm tỉnh, cảm giác khi thức dậy, thuốc đã từng dùng...)
• Được xác định thể mất ngủ theo YHCT (Tâm – Can – Tỳ – Thận đang lệch ở đâu)
• Được gợi ý hướng điều chỉnh phù hợp với thể trạng hiện tại, không vội vàng
• Biết rõ mình đang ở mức độ nào: còn dưỡng được hay đã cần can thiệp nghiêm túc

Bác sĩ Trần Hải Long - gần 20 năm điều trị các bệnh lý mất ngủ, suy nhược, thận - thần kinh theo Y học cổ truyền

• Không dùng một đơn thuốc cho tất cả
• Không ép cai thuốc ngủ ngay
• Không điều trị khi chưa hiểu rõ thể bệnh

Bác sĩ Long chỉ nhận tư vấn khi thấy phù hợp và có thể đồng hành.

NHẬN TƯ VẤN NGAY!

Dùng hà thủ ô thế nào cho an toàn và “đáng đồng tiền”

Nếu sau khi thăm khám, bác sĩ đánh giá thể trạng phù hợp, hà thủ ô có thể được sử dụng theo một số nguyên tắc:

• Ưu tiên dùng hà thủ ô đã chế biến đúng cách (thường chế với đậu đen), không tự mua loại sống về tự ngâm, tự nấu.
• Dùng hà thủ ô trong bài thuốc có phối hợp cùng các vị an thần như toan táo nhân, bá tử nhân, viễn chí, dạ giao đằng… chứ không uống một mình.
• Không coi hà thủ ô là “thần dược”, mà xem như một mắt xích trong cả quá trình điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt, tâm lý và điều trị các bệnh kèm theo.
• Trong quá trình dùng kéo dài, nên được bác sĩ theo dõi chức năng gan và điều chỉnh liều cho phù hợp.

Bên cạnh thảo dược, để giấc ngủ cải thiện tốt hơn, bác sĩ Long luôn nhắc cô chú anh chị thực hiện thêm:

• Đi ngủ và thức dậy gần như cố định giờ mỗi ngày, hạn chế nằm trên giường lướt điện thoại.
• Không uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực sau 15 giờ chiều.
• Ăn tối trước khi ngủ ít nhất 3 tiếng, tránh ăn quá no, nhiều dầu mỡ với người có trào ngược, dạ dày yếu.
• Tập vài bài thở chậm, thư giãn, hoặc ngâm chân nước ấm với thảo dược trước khi ngủ để “tắt bớt” căng thẳng trong đầu.

Khi nào nên đi khám thay vì tự xoay với hà thủ ô

Nếu cô chú anh chị rơi vào một trong các trường hợp dưới đây, bác sĩ Long khuyên nên đi khám sớm, không nên tiếp tục thử thêm các loại thảo dược khác:

• Mất ngủ kéo dài trên 3 tháng, giấc ngủ ngày một kém đi, thuốc tây hay mẹo dân gian đều không cải thiện rõ.
• Mất ngủ kèm sụt cân nhanh, hồi hộp đánh trống ngực, run tay, sốt nhẹ về chiều, mồ hôi trộm.
• Mất ngủ kèm đau ngực, khó thở, tức ngực, ngưng thở khi ngủ, ngáy to.
• Đang dùng hà thủ ô nhưng thấy vàng mắt, vàng da, phân nhạt màu, nước tiểu sẫm, mẩn ngứa nhiều.

Lúc này, vấn đề không còn là “uống thêm vị gì để ngủ ngon”, mà cần tìm cho ra nguyên nhân sâu bên trong, phối hợp Đông – Tây y để xử lý cho bài bản và an toàn.

Giấc ngủ là vốn liếng của cả cơ thể. Hà thủ ô chỉ là một trong rất nhiều “viên gạch” có thể góp phần xây lại nền sức khỏe, nếu đặt đún