Trong y học cổ truyền, đây là cách phối hợp rất thú vị giữa “một nóng – một lạnh”, giống như mình điều chỉnh lại bếp lửa trong căn nhà. Chỗ nào lạnh quá thì sưởi ấm, chỗ nào nóng quá thì làm dịu. Khi trên đầu bớt căng nóng, dưới chân được ấm lên, cơ thể dễ đi về trạng thái “đầu mát, chân ấm” – một điều kiện rất tốt để giấc ngủ tự nhiên tìm về.

Gừng tươi (Sinh khương) – Khơi thông dòng chảy Dương khí ở lòng bàn chân

Trong y học cổ truyền, gừng tươi còn gọi là sinh khương, có vị cay, tính ấm, quy vào các kinh Phế, Tỳ, Vị. Công năng thường được nhắc đến là ôn trung, tán hàn, hành khí, hoạt huyết.

Bác sĩ Long ví gừng như một đốm lửa nhỏ trong bếp. Lửa không cần cháy bùng bùng, chỉ cần âm ấm vừa đủ là căn bếp đã bớt lạnh. Khi dùng gừng xoa nhẹ vùng gan bàn chân, hơi ấm cay nồng của gừng giúp làm ấm kinh mạch, hỗ trợ khí huyết lưu thông và làm cơ thể thư giãn hơn.

Gan bàn chân là nơi có huyệt Dũng Tuyền, một huyệt vị quan trọng liên quan đến tạng Thận trong y học cổ truyền. Khi lòng bàn chân được làm ấm, nhiều người sẽ thấy cơ thể nhẹ hơn, bớt căng, dễ thả lỏng. Đôi chân giống như “cái rễ” của cơ thể, rễ ấm thì cây mới yên.

Cách làm rất đơn giản: Cô chú anh chị lấy vài lát gừng tươi, thái mỏng hoặc giã nhẹ cho dậy mùi thơm. Sau đó xoa và day nhẹ vùng gan bàn chân khoảng 5–10 phút trước khi ngủ. Không cần làm quá mạnh, chỉ cần ấm, dễ chịu, thư thái là được.

Đá lạnh chườm gáy – “Dập tắt” ngọn lửa uất kết ở đại não

Trái với bàn chân cần được sưởi ấm, vùng đầu của người mất ngủ lại thường cần sự yên tĩnh và mát dịu. Nhiều Cô chú anh chị mất ngủ không phải vì cơ thể thiếu mệt, mà vì đầu óc quá “nóng”: suy nghĩ nhiều, lo lắng, căng thẳng, bứt rứt, nằm xuống mà bao nhiêu chuyện trong ngày cứ kéo về.

Theo y học cổ truyền, tình trạng này có thể liên quan đến khí uất, can dương vượng, tâm thần không được yên. Nói nôm na, giống như nồi nước đã sôi mà vẫn để lửa lớn, hơi nóng cứ bốc lên khiến đầu óc không thể lắng xuống.

Vùng sau gáy có huyệt Phong Phủ, là vị trí quan trọng trên đường mạch Đốc. Khi chườm mát nhẹ tại vùng này, cơ thể có thể được hỗ trợ làm dịu cảm giác căng nóng ở đầu, giúp thần kinh bớt hưng phấn quá mức và tâm trí dễ lắng lại hơn.

Cách làm: Cô chú anh chị lấy một viên đá nhỏ, bọc trong khăn mỏng, rồi đặt nhẹ lên vùng lõm sau gáy, ngay dưới chân tóc. Chườm khoảng 5–10 phút trước khi ngủ. Không đặt đá trực tiếp lên da và không chườm quá lâu, vì vùng cổ gáy rất dễ nhiễm lạnh.

Phối hợp gừng và đá – nghệ thuật “đầu mát, chân ấm”

Bác sĩ Long thường nói, mất ngủ trong y học cổ truyền không chỉ là chuyện “thiếu ngủ”, mà là biểu hiện cơ thể đang mất cân bằng. Có người do tâm huyết hư, có người do can khí uất, có người do thận âm hư, có người do đàm nhiệt quấy nhiễu. Nhưng ở những trường hợp mất ngủ nhẹ do căng thẳng, stress, đầu nóng, chân lạnh, thì nguyên tắc “đầu mát, chân ấm” có thể giúp cơ thể dễ trở về trạng thái thư giãn hơn.

Gừng giúp làm ấm bên dưới, như nhóm lại bếp lửa ở phần chân. Đá lạnh giúp làm dịu bên trên, như mở hé ô cửa cho hơi nóng trong đầu thoát ra. Một bên nâng dương khí ở dưới, một bên làm dịu phần nhiệt bốc lên trên. Khi trên dưới hài hòa, cơ thể giống như dòng sông được thông dòng, nước chảy êm thì lòng người cũng dễ yên.

Hướng dẫn thực hiện trước khi ngủ

Buổi tối, Cô chú anh chị có thể ngâm chân bằng nước gừng ấm khoảng 10–15 phút. Nước chỉ nên ấm vừa, không quá nóng, nhất là với người lớn tuổi, người có bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc đái tháo đường.

Sau khi ngâm, lau khô chân rồi dùng vài lát gừng tươi xoa nhẹ vùng gan bàn chân trong khoảng 5–10 phút. Vừa xoa vừa hít thở chậm, thả lỏng vai gáy, đừng vừa làm vừa xem điện thoại.

Cuối cùng, có thể dùng viên đá nhỏ bọc khăn mỏng chườm nhẹ sau gáy khoảng 5–10 phút. Khi thấy vùng cổ gáy mát dịu, đầu óc dễ chịu hơn thì dừng lại. Không cố chườm lâu vì nghĩ càng lạnh càng tốt.

Những ai cần thận trọng khi áp dụng?

Mẹo này chỉ phù hợp với người mất ngủ nhẹ, mới chớm mất ngủ, mất ngủ do căng thẳng tạm thời, đầu óc bứt rứt nhưng cơ thể nhìn chung vẫn ổn.

Cô chú anh chị không nên tự áp dụng chườm đá sau gáy nếu đang có bệnh lý tim mạch nặng, rối loạn tuần hoàn, huyết áp không ổn định, phụ nữ mang thai, người đang sốt lạnh run, người đau cổ gáy do nhiễm lạnh, hoặc người cơ địa quá hàn. Với người da nhạy cảm, vùng cổ gáy dễ đau lạnh, chỉ nên chườm rất nhẹ hoặc không dùng.

Khi dùng gừng, nếu da bàn chân đang trầy xước, viêm loét, nứt nẻ nhiều thì cũng không nên xoa trực tiếp. Người có bệnh đái tháo đường, giảm cảm giác bàn chân cần đặc biệt cẩn thận với nhiệt độ nước ngâm chân để tránh bỏng mà không biết.

Mất ngủ lâu năm không nên chỉ trông chờ vào mẹo dân gian

Cô chú anh chị lưu ý giúp bác sĩ Long: gừng và đá chỉ là phương pháp hỗ trợ thư giãn. Nó giống như mình mở cửa cho căn phòng bớt ngột ngạt, chứ không thể sửa toàn bộ nền móng nếu căn nhà đã xuống cấp lâu năm.

Với người mất ngủ mãn tính, mất ngủ nhiều tháng nhiều năm, đêm thức trắng, ngủ chập chờn, hay tỉnh lúc 1–3 giờ sáng, hồi hộp, lo âu, mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, người héo khô hoặc bốc hỏa, thì bên trong thường đã có rối loạn sâu hơn ở tạng phủ. Lúc này cần được thăm khám, bắt mạch, xem lưỡi, hỏi kỹ triệu chứng để xác định đúng thể bệnh.

Trong y học cổ truyền, điều trị mất ngủ không thể dùng một bài cho tất cả mọi người. Có người cần dưỡng tâm an thần, có người cần bổ thận âm, có người cần sơ can giải uất, có người cần hóa đàm thanh nhiệt, có người lại phải kiện tỳ dưỡng huyết. Chẩn đúng thì điều trị mới có gốc rễ.

Nguyên tắc điều trị mất ngủ theo y học cổ truyền

Với những trường hợp mất ngủ kéo dài, bác sĩ Long thường nhìn theo nguyên tắc công bổ kiêm trị.

“Công” là xử lý phần ngọn: làm dịu thần kinh, giải uất, bình can, hóa đàm, thanh nhiệt nếu có biểu hiện bứt rứt, đầu căng, ngực tức, miệng đắng, hay cáu gắt.

“Bổ” là chăm phần gốc: nuôi dưỡng Tâm huyết, bồi bổ Can Thận, kiện Tỳ sinh huyết, giúp tạng phủ dần bình hòa để cơ thể tự biết buồn ngủ, tự ngủ sâu, tự phục hồi vào ban đêm.

Giấc ngủ ngon không phải là mình ép cơ thể phải ngủ, mà là tạo lại sự yên ổn bên trong để giấc ngủ tự tìm về. Cũng như mặt hồ, khi gió lặng thì nước tự trong, không cần lấy tay ép mặt hồ phải phẳng.

Dành cho những ai đã mệt
vì mất ngủ quá lâu

Không phải ai mất ngủ cũng cần dùng thuốc ngay.
Nhưng cũng không phải ai mất ngủ cũng nên tự chịu đựng.

• Được bác sĩ Long xem lại toàn bộ biểu hiện mất ngủ (giờ ngủ, thời điểm tỉnh, cảm giác khi thức dậy, thuốc đã từng dùng...)
• Được xác định thể mất ngủ theo YHCT (Tâm – Can – Tỳ – Thận đang lệch ở đâu)
• Được gợi ý hướng điều chỉnh phù hợp với thể trạng hiện tại, không vội vàng
• Biết rõ mình đang ở mức độ nào: còn dưỡng được hay đã cần can thiệp nghiêm túc

Bác sĩ Trần Hải Long - gần 20 năm điều trị các bệnh lý mất ngủ, suy nhược, thận - thần kinh theo Y học cổ truyền

• Không dùng một đơn thuốc cho tất cả
• Không ép cai thuốc ngủ ngay
• Không điều trị khi chưa hiểu rõ thể bệnh

Bác sĩ Long chỉ nhận tư vấn khi thấy phù hợp và có thể đồng hành.

NHẬN TƯ VẤN NGAY!

Lời dặn của bác sĩ Long

Cô chú anh chị có thể thử mẹo gừng và đá trong vài tối nếu mất ngủ nhẹ do căng thẳng. Bên cạnh đó, hãy giữ phòng ngủ thoáng mát, tắt tivi và điện thoại trước giờ ngủ, tránh ăn quá no vào buổi tối, không uống trà đặc hoặc cà phê sau chiều, và nên đi bộ nhẹ nhàng vào cuối ngày để khí huyết lưu thông.

Nhưng nếu mất ngủ kéo dài, càng ngày càng nặng, kèm hồi hộp, lo âu, đau đầu, chóng mặt, bốc hỏa, tiểu đêm, mệt mỏi nhiều hoặc phải dùng thuốc ngủ thường xuyên, Cô chú anh chị nên đi thăm khám sớm. Đừng để giấc ngủ mất đi quá lâu, vì khi cơ thể không được phục hồi ban đêm thì ban ngày tinh thần, trí nhớ, huyết áp, tim mạch và cả miễn dịch đều bị ảnh hưởng.

Nội dung này chỉ nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc sức khỏe chung, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị y khoa. Giấc ngủ ngon là món quà rất quý của cơ thể khi tạng phủ được bình hòa. Bác sĩ Long chúc Cô chú anh chị mỗi đêm ngủ yên, mỗi sáng thức dậy nhẹ đầu, sáng lòng và có thêm năng lượng để vui sống.