Cô chú anh chị cứ hình dung vùng cổ vai gáy giống như một ngã tư đông xe. Cơ bắp căng cứng, tư thế làm việc không phù hợp, ít vận động hoặc một số bệnh lý cột sống cổ có thể khiến “ngã tư” ấy liên tục ùn tắc. Một bát canh nóng có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn, nhưng muốn đường thông lâu dài thì vẫn phải tìm xem điểm nghẽn thực sự nằm ở đâu.

Vì sao đau cổ vai gáy lại hay tái đi tái lại?

Đau cổ vai gáy không phải là một bệnh duy nhất. Cơn đau có thể liên quan đến việc ngồi lâu trước máy tính, cúi điện thoại nhiều, ngủ sai tư thế, dùng gối không phù hợp, căng cơ, chấn thương hoặc các bệnh lý như thoái hóa cột sống cổ và kích thích rễ thần kinh.

Theo Y học cổ truyền, đau cổ vai gáy thường được xếp trong phạm vi chứng Tý. Khi phong, hàn, thấp tác động hoặc khí huyết vận hành không thông, kinh lạc vùng cổ vai bị trở trệ thì có thể xuất hiện đau, co cứng và hạn chế vận động. Cổ nhân có câu “bất thông tắc thống”, có thể hiểu đơn giản là nơi nào vận hành không thuận thì nơi đó dễ sinh đau.

Những biểu hiện thường gặp ở người đau cổ vai gáy

Cô chú anh chị có thể thấy cổ nặng và cứng như đeo một chiếc khăn ướt trên vai, quay đầu sang hai bên khó, đau tăng khi ngồi lâu hoặc sau một ngày làm việc. Một số người đau lan lên vùng chẩm, xuống bả vai hoặc cánh tay.

Nếu đau lan xuống tay kèm tê bì, cảm giác châm chích hoặc yếu tay, bác sĩ Long khuyên không nên chỉ dựa vào xoa bóp hay món ăn dân gian. Đây có thể là biểu hiện liên quan đến rễ thần kinh và cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Canh đậu xanh hầm xương lợn, lá ngải cứu có tác dụng gì theo Y học cổ truyền?

Ngải cứu: vị thuốc ôn kinh, tán hàn quen thuộc

Ngải cứu còn gọi là ngải diệp. Trong Y học cổ truyền, ngải diệp có vị đắng, cay, tính ôn. Vị thuốc này thường được sử dụng theo nguyên tắc ôn kinh, tán hàn trong những trường hợp phù hợp với thể bệnh và cơ địa.

Với người đau cổ vai gáy cảm thấy vùng cổ vai lạnh, gặp lạnh đau tăng, chườm ấm thấy dễ chịu hơn, Y học cổ truyền có thể nghĩ nhiều tới yếu tố hàn làm kinh lạc không thông. Một lượng ngải cứu nhỏ trong món ăn nóng vì vậy thường được dân gian sử dụng với mục đích hỗ trợ làm ấm cơ thể.

Tuy vậy, Cô chú anh chị đừng hiểu rằng cứ ăn ngải cứu là “đánh tan” được thoái hóa hay làm đĩa đệm trở lại như mới. Các dữ liệu khoa học hiện nay vẫn chưa đủ để khẳng định ngải cứu đường uống có thể điều trị đau cổ vai gáy. Bác sĩ Long xem đây là biện pháp hỗ trợ ăn uống, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.

Đậu xanh: bổ sung năng lượng nhưng không phải thuốc chữa đau

Đậu xanh cung cấp carbohydrate, protein thực vật, chất xơ và một số vi chất. Trong Y học cổ truyền, đậu xanh thường được mô tả có tính mát. Khi phối hợp thực phẩm có tính mát như đậu xanh với ngải cứu thiên ôn, món ăn tạo nên sự phối hợp khá thú vị về mặt ẩm thực.

Nhưng đây cũng là điểm bác sĩ Long muốn Cô chú anh chị lưu ý: không nên suy luận rằng sự phối hợp này sẽ tự động tạo thành một “bài thuốc đặc trị cổ vai gáy”. Việc biện chứng luận trị trong Y học cổ truyền phải căn cứ vào tổng thể triệu chứng, lưỡi, mạch, thể trạng và nguyên nhân bệnh của từng người.

Xương lợn giúp món canh dễ ăn và bổ sung dinh dưỡng

Xương lợn hầm tạo vị ngọt và giúp món canh dễ ăn hơn. Phần thịt còn bám quanh xương cung cấp protein; nước hầm có thể chứa một số acid amin và khoáng chất với hàm lượng thay đổi tùy nguyên liệu, thời gian nấu.

Bác sĩ Long hay ví thế này: muốn mái nhà chắc, mình cần đủ vật liệu nhưng không thể chỉ uống nước ngâm viên gạch rồi mong căn nhà tự vững. Tương tự, muốn cơ xương khỏe, Cô chú anh chị vẫn cần chế độ ăn đa dạng, đủ protein, vitamin và khoáng chất, kết hợp vận động phù hợp chứ không nên phụ thuộc riêng vào nước hầm xương.

Cách nấu canh đậu xanh hầm xương lợn, lá ngải cứu

Nguyên liệu tham khảo cho 2–3 người

• 300–400g xương lợn hoặc sườn lợn.
• 50–70g đậu xanh.
• Một lượng nhỏ lá ngải cứu non, khoảng một nắm nhỏ.
• Gừng tươi 2–3 lát nếu phù hợp khẩu vị.
• Hành, gia vị vừa đủ.

Không cần cho thật nhiều ngải cứu. Đây là loại rau có vị đắng khá rõ, dùng quá tay vừa khó ăn vừa không đồng nghĩa với tác dụng tốt hơn.

Các bước chế biến

1. Xương hoặc sườn rửa sạch, có thể chần nhanh rồi rửa lại để nước canh trong hơn.
2. Đậu xanh rửa sạch. Nếu dùng loại còn vỏ có thể ngâm trước để nhanh mềm.
3. Cho xương và đậu xanh vào nồi, thêm lượng nước vừa đủ rồi hầm tới khi đậu mềm và thịt quanh xương chín kỹ.
4. Lá ngải cứu nhặt bỏ lá già, rửa sạch và để ráo.
5. Khi xương và đậu đã mềm, cho ngải cứu vào sau cùng, nấu thêm vài phút tới khi lá chín.
6. Nêm nhạt vừa ăn và dùng khi còn ấm.

Bác sĩ Long khuyên ưu tiên cách nấu thanh, hạn chế nhiều muối, bột nêm và chất béo. Cô chú anh chị có tăng huyết áp, bệnh thận, rối loạn mỡ máu hoặc cần kiểm soát natri càng nên chú ý lượng gia vị và phần mỡ trong món ăn.

Ăn canh ngải cứu như thế nào để hỗ trợ người đau cổ vai gáy?

Điều bác sĩ Long muốn Cô chú anh chị nhớ là ăn vừa phải và xem đây là một món trong chế độ ăn đa dạng, chứ không cần ăn liên tục hằng ngày với suy nghĩ ăn càng nhiều càng nhanh hết đau.

Với các loại dược liệu dùng đường uống, bằng chứng về độ an toàn của ngải cứu vẫn còn hạn chế. Vì vậy, người đang mang thai không nên tự ý sử dụng ngải cứu như một liệu pháp thảo dược; phụ nữ cho con bú, người đang dùng thuốc điều trị dài ngày hoặc có bệnh nền cũng nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.

Nếu sau khi ăn xuất hiện nổi mề đay, ngứa, khó chịu đường tiêu hóa hoặc biểu hiện bất thường khác, nên ngừng dùng và theo dõi. Người từng có tiền sử dị ứng với các loại thảo dược càng cần thận trọng.

Muốn giảm đau cổ vai gáy, chỉ ăn canh thôi chưa đủ

Cô chú anh chị hình dung một cái cây bị nghiêng vì dây buộc kéo lệch thân. Mình tưới thêm một gáo nước là tốt, nhưng nếu sợi dây vẫn kéo cây suốt ngày thì thân cây vẫn tiếp tục lệch. Cổ vai gáy cũng vậy: dinh dưỡng quan trọng, nhưng nếu mỗi ngày vẫn cúi điện thoại nhiều giờ, ngồi máy tính sai tư thế và gần như không vận động thì cơn đau rất dễ quay lại.

Chỉnh lại tư thế làm việc

Màn hình nên được bố trí sao cho hạn chế phải cúi đầu kéo dài. Khi ngồi, giữ lưng tương đối thẳng, vai thả lỏng và tránh kẹp điện thoại giữa tai với vai. Cứ làm việc một thời gian nên đứng lên, đi lại và vận động nhẹ thay vì giữ cổ bất động hàng giờ.

Vận động cổ vai nhẹ nhàng

Có thể thực hiện các động tác xoay, nghiêng và vận động cổ trong biên độ thoải mái, không cố bẻ cổ hoặc xoay mạnh để tạo tiếng “rắc”. Với người có đau lan xuống tay, tê nhiều hoặc yếu cơ, bài tập cần được lựa chọn sau khi đánh giá chuyên môn.

Giữ ấm khi cơ thể nhạy cảm với lạnh

Theo cách nhìn Y học cổ truyền, người thuộc thể phong hàn thường đau tăng khi gặp lạnh và cảm thấy dễ chịu khi được làm ấm. Những trường hợp này nên tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào gáy trong thời gian dài, nhất là khi đang ra nhiều mồ hôi.

Điều trị phải dựa vào nguyên nhân và thể bệnh

Trong Y học cổ truyền, không phải Cô chú anh chị nào đau vai gáy cũng dùng chung một phép điều trị. Người thiên về phong hàn, người khí huyết ứ trệ, người lại có biểu hiện khí huyết hư hoặc can thận bất túc. Khi thăm khám, bác sĩ cần biện chứng rồi mới lựa chọn phương pháp thích hợp như thuốc Y học cổ truyền, châm cứu, cứu ngải, xoa bóp bấm huyệt hoặc phối hợp các phương pháp khác khi có chỉ định.

Nói nôm na, cùng là “đèn không sáng” nhưng có nhà do cháy bóng, có nhà do đứt dây, có nhà lại mất điện cả khu. Nếu chưa tìm nguyên nhân mà thay bóng liên tục thì rất khó giải quyết đúng vấn đề.

Khi nào đau cổ vai gáy không nên tự điều trị bằng mẹo dân gian?

Bác sĩ Long khuyên Cô chú anh chị nên đi khám sớm nếu đau cổ vai gáy kéo dài nhiều tuần, liên tục tái phát hoặc ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ và sinh hoạt. Đặc biệt cần chú ý khi có đau lan xuống một hoặc hai tay kèm tê bì, cảm giác kim châm hoặc yếu tay.

Cần được đánh giá khẩn cấp nếu xuất hiện yếu tay chân tiến triển, đi đứng mất thăng bằng, vụng về bàn tay bất thường, rối loạn đại tiểu tiện, đau dữ dội tăng nhanh, sốt hoặc đau sau một chấn thương đáng kể. Những trường hợp này không nên chỉ đắp ngải cứu, xoa bóp hay tiếp tục dùng món ăn dân gian để chờ cơn đau tự hết.

Canh đậu xanh hầm xương lợn, lá ngải cứu có chữa được thoái hóa đốt sống cổ không?

Câu trả lời là không nên coi món canh này là phương pháp chữa thoái hóa đốt sống cổ. Thoái hóa liên quan đến những thay đổi cấu trúc ở cột sống theo thời gian. Một món ăn không thể làm gai xương biến mất hay phục hồi hoàn toàn cấu trúc đĩa đệm đã thoái hóa.

Điểm có ích của món ăn nằm ở chỗ nó có thể trở thành một phần của chế độ ăn ấm, dễ dùng và cung cấp dinh dưỡng. Nếu hợp cơ địa, Cô chú anh chị có thể sử dụng thỉnh thoảng như một món ăn hỗ trợ, song phần quan trọng hơn vẫn là xác định nguyên nhân đau, điều chỉnh tư thế, vận động và điều trị phù hợp.

Bác sĩ Long nhắn Cô chú anh chị

Một bát canh đậu xanh hầm xương lợn, lá ngải cứu có thể làm bữa cơm ấm bụng và là một lựa chọn hỗ trợ cho người hay đau mỏi cổ vai gáy, nhưng đừng đặt lên vai món canh nhiệm vụ mà nó không thể gánh nổi.

Đau cổ vai gáy giống như tiếng chuông báo của cơ thể. Có người chuông reo vì cơ căng và tư thế chưa đúng; có người do thoái hóa; có người lại đang có kích thích hoặc chèn ép thần kinh. Muốn xử lý bền hơn, mình phải biết tiếng chuông ấy phát ra từ đâu.

Nếu Cô chú anh chị đau cổ vai gáy kéo dài, cứ xoa bóp hoặc chườm nóng thì đỡ nhưng vài hôm lại đau, bác sĩ Long khuyên nên qua thăm khám để đánh giá kỹ tình trạng cột sống, kinh lạc và thể bệnh trước khi lựa chọn hướng chăm sóc phù hợp.

Xem thêm các bài viết về đau cổ vai gáy và ngải cứu

• Hiệu quả của việc dán lá ngải cứu trong điều trị đau khớp
• Nguyên nhân đau vai gáy theo Y học cổ truyền và cách nhìn từ bên trong cơ thể
• Đau cổ vai gáy sau khi ngủ dậy và những nguyên nhân thường gặp
• Đau cổ vai gáy và cách bấm huyệt đúng giúp giảm đau tại nhà
• Đau vai gáy lan xuống cánh tay và các vấn đề cột sống cổ

Đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ Long

Nếu Cô chú anh chị đang đau cổ vai gáy nhiều ngày, thường xuyên tái phát, cổ cứng khó xoay hoặc đã có biểu hiện đau lan, tê xuống tay, đừng chỉ cố chịu đau ở nhà. Cô chú anh chị có thể đặt lịch thăm khám với bác sĩ Long tại đây để được đánh giá cụ thể tình trạng.

Cần trao đổi trước khi đến khám, Cô chú anh chị có thể nhắn tin Zalo cho bác sĩ Long hoặc gọi trực tiếp hotline 0368 180 102. Tìm đúng nguyên nhân rồi mới chọn cách xử lý, như tìm đúng nút thắt thì mới tháo được sợi dây – đó mới là hướng chăm sóc cổ vai gáy phù hợp và an toàn hơn.