Không ít cô chú anh chị nói với bác sĩ Long rằng: “Ban ngày thì mệt rã rời, tối lên giường lại trằn trọc mãi không ngủ được”. Nghe qua tưởng mâu thuẫn, nhưng thực ra đây là tình trạng bác sĩ Long gặp rất thường xuyên, nhất là ở những người có nhịp sinh hoạt đảo lộn trong thời gian dài. Mất ngủ lúc này không phải do thiếu thuốc ngủ, mà do cơ thể đã bị “lệch nhịp” quá lâu.

Mất ngủ vì sinh hoạt đảo lộn là một vấn đề rất đời. Đời ở chỗ ai cũng có thể gặp: người làm việc ca đêm, người hay thức khuya vì công việc, vì con cái, vì điện thoại, thậm chí vì thói quen tưởng là vô hại. Nhưng cũng chính vì quá quen nên nhiều người lại xem nhẹ, để rồi đến lúc giấc ngủ rối loạn nặng hơn, cơ thể xuống sức rõ rệt mới bắt đầu lo lắng.

Mất ngủ do sinh hoạt đảo lộn thường bị hiểu sai như thế nào

Nhiều cô chú anh chị nghĩ rằng mất ngủ chỉ là chuyện của tâm lý, căng thẳng hay tuổi tác. Có người cho rằng vài hôm thức khuya không sao, thiếu ngủ thì bù lại vào cuối tuần là ổn. Có người lại nghĩ chỉ cần uống một chút trà thảo mộc, một viên thuốc hỗ trợ là xong.

Những cách nghĩ này không hoàn toàn sai, nhưng rất dễ khiến cô chú anh chị bỏ qua một yếu tố quan trọng: nhịp sinh học của cơ thể. Khi nhịp sinh hoạt bị đảo lộn liên tục, cơ thể không còn biết lúc nào nên tỉnh, lúc nào nên ngủ. Lâu dần, giấc ngủ trở nên chập chờn, nông, dễ tỉnh, thậm chí mất ngủ kéo dài.

Bác sĩ Long vẫn hay nói vui rằng: cơ thể mình giống như một chiếc đồng hồ rất chính xác. Nhưng nếu ngày nào cũng vặn kim lung tung, có ngày vặn sớm, có ngày vặn muộn, thì đến lúc chính mình cũng không biết giờ nào là giờ đúng nữa.

Vì sao sinh hoạt đảo lộn lại làm giấc ngủ rối loạn

Giấc ngủ không tự nhiên mà đến. Nó là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị trong ngày: từ ánh sáng, vận động, ăn uống cho đến trạng thái tinh thần. Khi sinh hoạt đảo lộn, những yếu tố này bị xáo trộn cùng lúc.

Thứ nhất là thời gian thức ngủ không ổn định. Hôm thì thức tới 1–2 giờ sáng, hôm lại cố đi ngủ sớm cho “bù”. Cơ thể không kịp thích nghi, hệ thần kinh luôn trong trạng thái lưng chừng, không thư giãn hoàn toàn.

Thứ hai là ăn uống thất thường. Nhiều cô chú anh chị ăn tối muộn, ăn sát giờ ngủ, thậm chí vừa ăn vừa làm việc. Dạ dày còn hoạt động mạnh thì não rất khó vào giấc ngủ sâu.

Thứ ba là ánh sáng và thiết bị điện tử. Thói quen dùng điện thoại, xem tivi, làm việc trên máy tính tới sát giờ ngủ khiến não bộ bị kích thích liên tục, giống như đang được “đánh thức” thay vì chuẩn bị nghỉ ngơi.

Nhìn dưới góc độ y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, giấc ngủ liên quan rất chặt chẽ đến Tâm, Can, Thận và khí huyết. Nói đơn giản, khi khí huyết đầy đủ, lưu thông tốt, tinh thần yên ổn thì giấc ngủ sẽ tự nhiên đến.

Sinh hoạt đảo lộn lâu ngày dễ làm khí huyết rối loạn. Ban ngày đáng lẽ là lúc dương khí hoạt động mạnh thì lại uể oải, lờ đờ. Ban đêm đáng lẽ là lúc âm khí chiếm ưu thế để cơ thể nghỉ ngơi thì đầu óc lại tỉnh táo, suy nghĩ miên man.

Bác sĩ Long hay ví điều này như một căn bếp. Ban ngày cần lửa vừa để nấu ăn, ban đêm thì bếp phải tắt để nghỉ. Nhưng nếu ban ngày không nấu, ban đêm lại nhóm lửa liên tục, thì bếp sớm muộn cũng hỏng, không còn biết lúc nào nên nóng, lúc nào nên nguội.

Ở nhiều người mất ngủ do sinh hoạt đảo lộn, bác sĩ Long thường thấy biểu hiện mệt mỏi, dễ cáu gắt, hay quên, người nóng trong nhưng tay chân lại lạnh. Đây là dấu hiệu cho thấy sự mất cân bằng âm dương đang diễn ra âm thầm.

Đối chiếu nhẹ với góc nhìn Tây y

Tây y nhìn mất ngủ do sinh hoạt đảo lộn chủ yếu dưới góc độ rối loạn nhịp sinh học và hệ thần kinh. Khi giờ ngủ không ổn định, não bộ khó điều chỉnh các hormone liên quan đến giấc ngủ, khiến việc đi vào giấc và duy trì giấc ngủ trở nên khó khăn hơn.

Hai góc nhìn Đông và Tây thực ra không mâu thuẫn. Một bên nói về khí huyết, âm dương; một bên nói về hormone, thần kinh. Nhưng đều gặp nhau ở một điểm: cơ thể cần sự ổn định và nhịp nhàng. Khi nhịp sinh hoạt bị phá vỡ, giấc ngủ sẽ là thứ “lên tiếng” đầu tiên.

Vì sao cố ngủ, uống thuốc hỗ trợ mà vẫn không khá

Nhiều cô chú anh chị chia sẻ với bác sĩ Long rằng càng cố ngủ thì càng khó ngủ. Uống thuốc hỗ trợ thì có thể ngủ được vài hôm, nhưng sau đó lại đâu vào đấy.

Lý do là vì phần “gốc” chưa được điều chỉnh. Thuốc hay mẹo chỉ tác động vào ngọn, giúp cơ thể tạm thời thư giãn hoặc buồn ngủ. Nhưng nếu ban ngày vẫn sinh hoạt đảo lộn, ăn uống thất thường, tối vẫn dùng thiết bị điện tử sát giờ ngủ thì não bộ vẫn bị kích thích liên tục.

Lâu dần, cơ thể hình thành một vòng luẩn quẩn: mệt vì thiếu ngủ, tối lại lo lắng vì sợ không ngủ được, càng lo càng khó ngủ. Đây là điều bác sĩ Long luôn muốn cô chú anh chị hiểu để không tự trách mình hay phụ thuộc quá nhiều vào giải pháp tức thời.

Hướng chăm sóc giấc ngủ từ sinh hoạt hằng ngày

Với mất ngủ do sinh hoạt đảo lộn, điều quan trọng nhất không phải là làm thật nhiều thứ cùng lúc, mà là đưa cơ thể trở lại nhịp điệu ổn định.

Điều chỉnh giờ giấc

Bác sĩ Long thường khuyên nên chọn một khung giờ ngủ và thức cố định, kể cả cuối tuần. Ban đầu có thể chưa ngủ được ngay, nhưng cơ thể sẽ dần học lại nhịp sinh học nếu được lặp đi lặp lại đều đặn.

Ăn uống nhẹ nhàng vào buổi tối

Nên ăn tối sớm hơn giờ ngủ ít nhất 2–3 tiếng. Tránh ăn quá no, quá cay, quá nhiều dầu mỡ. Một bữa tối nhẹ nhàng giúp dạ dày nghỉ ngơi sớm hơn, từ đó giấc ngủ cũng dễ đến hơn.

Giảm kích thích trước giờ ngủ

Trước khi ngủ khoảng 1 tiếng, nên hạn chế điện thoại, tivi, công việc căng thẳng. Có thể thay bằng việc đọc sách nhẹ nhàng, nghe nhạc êm dịu, hoặc đơn giản là ngồi thở chậm, thả lỏng cơ thể.

Vận động đúng thời điểm

Vận động ban ngày, nhất là buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, giúp cơ thể tiêu hao năng lượng đúng cách. Tránh tập luyện quá nặng vào buổi tối muộn vì dễ làm thần kinh hưng phấn.

Khi nào nên đi khám để được tư vấn bài bản

Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng rõ rệt đến công việc, trí nhớ, cảm xúc hoặc kèm theo các biểu hiện như sụt cân, hồi hộp, mệt mỏi kéo dài, cô chú anh chị nên đi khám để được đánh giá đầy đủ.

Việc thăm khám không phải để “bị gắn bệnh”, mà để hiểu rõ cơ thể đang mất cân bằng ở đâu, từ đó có hướng điều chỉnh phù hợp và an toàn hơn.

Lời chia sẻ cuối cùng của bác sĩ Long

Giấc ngủ là nền tảng của sức khỏe, nhưng nó không tách rời khỏi sinh hoạt ban ngày. Khi hiểu đúng rằng mất ngủ do sinh hoạt đảo lộn là hệ quả của cả một quá trình, cô chú anh chị sẽ bớt nóng vội và biết cách chăm sóc cơ thể một cách kiên nhẫn hơn.

Bác sĩ Long tin rằng, chỉ cần đưa nhịp sống trở lại ổn định, lắng nghe cơ thể nhiều hơn mỗi ngày, giấc ngủ sẽ dần được cải thiện theo cách tự nhiên và bền vững. Nếu cô chú anh chị muốn được bác sĩ Long định hướng kỹ hơn theo từng thể trạng cụ thể, có thể để lại thông tin ở form bên dưới để được tư vấn một cách phù hợp và nhẹ nhàng nhất.