Nhiều cô chú anh chị có thói quen đi làm về muộn, tắm rửa muộn cho thoải mái rồi mới đi ngủ, nhưng lại không biết rằng chính làn nước mát lạnh về đêm đó đang âm thầm “mở cửa” cho phong hàn xâm nhập thẳng vào xương khớp. Có người sáng dậy thấy khớp gối cứng nhắc, cổ tay đau ê ẩm mà chỉ nghĩ do nằm sai tư thế, thực ra lỗi nằm ở cái vòi hoa sen lúc 11 giờ đêm. Bác sĩ Long thấy đây là một thói quen cực kỳ nguy hại cần phải thay đổi ngay nếu muốn giữ gìn đôi chân, đôi tay linh hoạt khi về già.

Thói quen tắm đêm và cái bẫy mang tên phong hàn thấp

Trong y học cổ truyền, xương khớp vốn là nơi khí huyết lưu thông để nuôi dưỡng các khớp xương. Tuy nhiên, khi màn đêm buông xuống, dương khí trong cơ thể thu lại, chính là lúc chính khí yếu nhất. Việc tắm khuya, đặc biệt là tắm nước lạnh hoặc kể cả nước ấm nhưng không lau khô kỹ, sẽ tạo điều kiện cho ba tác nhân gây bệnh là Phong (gió), Hàn (lạnh) và Thấp (ẩm) thừa cơ xâm nhập qua các lỗ chân lông đang giãn nở.

Bác sĩ Long thường ví cơ thể chúng ta như một ngôi nhà, và lỗ chân lông chính là những cánh cửa. Ban ngày, nắng ấm, cửa đóng chặt để giữ nhiệt. Ban đêm, trời lạnh, cô chú anh chị lại mở toang cửa để tắm, thế là hơi lạnh và hơi ẩm tràn vào nhà, đọng lại ở những nơi “ngõ cụt” như khớp xương. Lâu dần, hơi lạnh này làm khí huyết ngưng trệ, sinh ra đau nhức, tê bì mà chúng ta hay gọi là chứng Tý.

Theo góc nhìn của Tây y, tắm khuya gây ra sự co mạch đột ngột, làm giảm lưu thông máu đến các vùng xa trung tâm như khớp tay, khớp chân. Điều này không chỉ làm các cơn đau khớp mãn tính trở nên trầm trọng hơn mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các biến chứng về tim mạch hay huyết áp nếu nhiệt độ nước và môi trường chênh lệch quá lớn.

Cơ chế tàn phá khớp xương từ những lần tắm muộn

Khi phong hàn thấp xâm nhập vào cơ thể, nó không gây đau ngay lập tức theo kiểu chấn thương mà thấm thía từ từ. Ban đầu, cô chú anh chị chỉ cảm thấy hơi mỏi, hơi lạnh ở vùng gáy hay đầu gối sau khi tắm xong. Nhưng theo thời gian, các tà khí này kết tụ lại, làm tắc nghẽn kinh lạc. Trong y học cổ truyền có câu: Bất thông tắc thống, nghĩa là khí huyết không thông thì sẽ gây đau.

Khớp là nơi giao nhau của các đầu xương, có nhiều dây chằng và bao hoạt dịch. Đây là những cấu trúc rất nhạy cảm với nhiệt độ. Hơi lạnh từ việc tắm đêm làm các bao hoạt dịch co lại, dịch khớp tiết ra kém đi, khiến các khớp không được bôi trơn đầy đủ. Sáng hôm sau thức dậy, việc vận động trở nên khó khăn vì các khớp như bị rỉ sét, phải mất một lúc khởi động mới thấy trơn tru trở lại.

Bác sĩ Long gặp rất nhiều trường hợp các cô chú ở tuổi trung niên, sức đề kháng bắt đầu giảm sút nhưng vẫn duy trì thói quen tắm muộn do tính chất công việc. Kết quả là những cơn đau thần kinh tọa, đau khớp vai gáy cứ tái đi tái lại dù đã dùng nhiều loại thuốc hỗ trợ. Gốc rễ vấn đề chính là thói quen sinh hoạt không thuận theo tự nhiên, khiến cơ thể luôn trong tình trạng “ngấm lạnh”.

Tránh tắm khuya không chỉ là tránh đau khớp

Việc tắm đêm không chỉ ảnh hưởng đến hệ xương khớp mà còn gây áp lực nặng nề lên tạng Thận. Theo y học cổ truyền, Thận chủ cốt tủy, nghĩa là sức khỏe của xương khớp phụ thuộc rất lớn vào tinh khí của Thận. Khi cơ thể bị nhiễm lạnh thường xuyên, Thận dương phải gồng mình lên để sưởi ấm cơ thể, dẫn đến Thận khí bị hao tổn.

Khi Thận yếu, không chỉ xương khớp đau nhức mà cô chú anh chị còn dễ gặp phải các tình trạng như tiểu đêm nhiều lần, chân tay lạnh, hay mất ngủ. Một vòng xoắn bệnh lý hiện ra: tắm muộn dẫn đến nhiễm lạnh, nhiễm lạnh làm yếu Thận, Thận yếu lại làm khớp đau và người mệt mỏi hơn. Vì vậy, việc bỏ thói quen tắm khuya chính là cách để bảo vệ “cái gốc” của cơ thể.

Dưới đây là những thời điểm mà bác sĩ Long khuyên cô chú anh chị tuyệt đối không nên đi tắm để bảo vệ sức khỏe:

• Sau 21 giờ tối: Đây là thời điểm nhiệt độ môi trường giảm sâu, cơ thể cần được nghỉ ngơi thay vì tiếp xúc với nước.
• Ngay sau khi vừa vận động mạnh hoặc làm việc mệt mỏi: Lúc này lỗ chân lông đang mở rộng nhất để thoát mồ hôi, nước sẽ thấm thẳng vào trong.
• Khi trong người đang cảm thấy gai gai lạnh hoặc mệt mỏi bất thường: Đây là dấu hiệu chính khí đang yếu, tắm sẽ làm bệnh phát tác nhanh hơn.
• Sau khi uống rượu bia: Chất cồn làm giãn mạch, tắm lúc này cực kỳ nguy hiểm cho tim mạch và dễ gây đột quỵ.

Cách vệ sinh cơ thể an toàn cho người hay đau khớp

Bác sĩ Long hiểu có những lúc công việc bận rộn khiến cô chú anh chị không thể tắm sớm. Tuy nhiên, chúng ta cần có những giải pháp linh hoạt để vừa sạch sẽ, vừa không hại đến thân thể. Thay vì dội nước ào ào từ đầu đến chân vào lúc đêm muộn, hãy thử thay đổi cách làm.

Nguyên tắc quan trọng nhất là giữ ấm và bảo vệ các khớp. Nếu buộc phải vệ sinh muộn, cô chú anh chị hãy sử dụng nước ấm vừa đủ, tắm nhanh trong phòng kín gió và tuyệt đối không gội đầu vào ban đêm. Việc để tóc ướt đi ngủ là con đường ngắn nhất dẫn đến đau đầu kinh niên và thoái hóa đốt sống cổ.

Bác sĩ Long gợi ý một số mẹo nhỏ nhưng rất hiệu quả để giữ ấm cơ thể khi phải vệ sinh muộn:

• Lau người bằng nước ấm: Thay vì tắm, hãy dùng khăn nhúng nước nóng, vắt khô rồi lau sạch từng vùng cơ thể. Cách này vẫn đảm bảo sạch sẽ mà không làm cơ thể bị mất nhiệt đột ngột.
• Ngâm chân nước gừng: Trước khi đi ngủ, thay vì tắm, cô chú anh chị có thể ngâm chân với nước ấm pha chút muối và gừng giã nát. Việc này giúp thông kinh hoạt lạc, làm ấm tạng phủ và giúp ngủ ngon hơn rất nhiều.
• Sấy khô người và tóc ngay lập tức: Nếu bắt buộc phải tắm, hãy dùng máy sấy để làm ấm vùng gáy và các khớp ngay sau khi lau khô người. Nhiệt độ từ máy sấy giúp xua tan phần nào hơi lạnh vừa mới chớm xâm nhập.

Lời khuyên từ bác sĩ Long để bảo vệ xương khớp chủ động

Để có một hệ xương khớp khỏe mạnh, ngoài việc từ bỏ thói quen tắm khuya, cô chú anh chị cũng cần chú trọng đến việc nuôi dưỡng từ bên trong. Y học cổ truyền chú trọng vào việc điều đạt khí huyết, giúp các khớp luôn được tưới tẩm đầy đủ dưỡng chất.

Bác sĩ Long luôn khuyến khích mọi người vận động nhẹ nhàng vào buổi sáng để đánh thức các khớp xương. Những bài tập dưỡng sinh đơn giản hay đi bộ nhẹ nhàng dưới ánh nắng ban mai sẽ giúp hấp thụ dương khí, làm tiêu tan những hơi lạnh tích tụ từ ban đêm. Ngoài ra, việc bổ sung các món ăn ấm nóng, có tính hành khí hoạt huyết như gừng, nghệ, quế cũng rất tốt cho người hay bị đau khớp do lạnh.

Hãy nhớ rằng, cơ thể chúng ta có khả năng tự phục hồi rất kỳ diệu, nhưng nó cần được cô chú anh chị lắng nghe và chăm sóc đúng cách. Một thay đổi nhỏ như việc đi tắm sớm hơn 2 tiếng đồng hồ cũng có thể tạo nên sự khác biệt lớn cho sức khỏe sau này.

Chăm sóc sức khỏe không phải là việc gì quá to tát, đôi khi chỉ là việc chúng ta biết dừng lại những thói quen xấu và thuận theo nhịp sinh học tự nhiên của đất trời. Đừng để một lát sảng khoái nhất thời khi tắm muộn đánh đổi bằng những ngày đau nhức dai dẳng về sau.

Nếu cô chú anh chị đang gặp phải tình trạng đau nhức xương khớp kéo dài, dù đã thay đổi thói quen sinh hoạt nhưng vẫn chưa thấy cải thiện rõ rệt, thì có thể do phong hàn đã ăn sâu vào trong kinh lạc hoặc tạng phủ đang có sự mất cân bằng cần được xử lý chuyên sâu hơn. Cô chú anh chị hãy dành chút thời gian để lại thông tin cụ thể về tình trạng đau nhức của mình, bác sĩ Long sẽ xem xét kỹ lưỡng dựa trên lý luận y học cổ truyền và tư vấn giải pháp phù hợp nhất với thể trạng của từng người.