Nhiều cô chú anh chị khi thấy đau nhức ở tay chân hay vùng lưng là việc đầu tiên thường làm là tìm ngay miếng cao dán hoặc chai dầu gió để xoa bóp cho đỡ. Thế nhưng thực tế có người xoa xong thì dịu ngay, có người lại thấy càng xoa càng đau, hoặc chỉ đỡ được lúc đó rồi hôm sau lại đâu đóng đấy. Bác sĩ Long nhận thấy sai lầm phổ biến nhất chính là việc chúng ta đang đánh đồng mọi cơn đau nhức đều giống nhau, trong khi cơ thể đang phát đi những tín hiệu hoàn toàn khác biệt từ cơ, khớp hay dây chằng.

Nếu không phân biệt rõ đau cơ, đau khớp hay đau dây chằng, cô chú anh chị rất dễ xử lý sai hướng: uống thuốc không đúng, nghỉ ngơi không hợp lý, hoặc tập luyện khiến cơn đau kéo dài dai dẳng.

Vì sao cần phân biệt rõ từng loại đau?

Bác sĩ Long thường nói với cô chú anh chị rằng: cơn đau giống như “đèn báo” của cơ thể. Đèn báo bật lên để báo có vấn đề, chứ không phải bản thân cái đèn bị hỏng.

Đau cơ, đau khớp và đau dây chằng là ba “đèn báo” khác nhau. Nếu nhầm lẫn, mình sẽ chăm sóc nhầm chỗ, giống như xe hết dầu mà lại đi thay lốp.

Phân biệt đúng giúp cô chú anh chị:

• Hiểu chính xác cơn đau của mình đến từ đâu
• Tránh lạm dụng thuốc giảm đau một cách máy móc
• Chọn đúng cách nghỉ ngơi, vận động và phục hồi
• Chủ động đi khám sớm khi cần thiết

Đau cơ là gì? Khi nào cơ thể lên tiếng từ phần cơ?

Đau cơ là tình trạng rất hay gặp, đặc biệt ở người làm việc tay chân, người ngồi lâu một tư thế, hoặc người mới vận động trở lại sau thời gian dài ít vận động.

Về cảm giác, đau cơ thường là:

• Đau âm ỉ, căng tức, mỏi
• Ấn vào thấy đau rõ hơn
• Đau tăng khi co cơ, dùng lực
• Thường đỡ dần khi nghỉ ngơi, xoa bóp nhẹ

Theo cách nhìn của Y học cổ truyền, cơ bắp được nuôi dưỡng bởi khí và huyết. Khi vận động quá sức, ngồi lâu không đổi tư thế, hoặc cơ thể bị lạnh, khí huyết không lưu thông tốt, phần cơ sẽ bị “thiếu nuôi dưỡng” tạm thời và sinh ra đau.

Bác sĩ Long hay ví von thế này: cơ bắp giống như cánh đồng. Nếu nước tưới đều, đất mềm, cây sẽ khỏe. Nhưng nếu tắc nước, đất khô, cánh đồng sẽ nứt nẻ. Đau cơ chính là lúc cánh đồng thiếu nước.

Những tình huống đau cơ thường gặp

• Sau khi khiêng vác nặng, làm việc quá sức
• Sau khi tập thể dục không khởi động kỹ
• Ngồi máy tính nhiều giờ liền, ít vận động
• Ngủ sai tư thế, gối đầu không phù hợp

Đau khớp là gì? Khi “bản lề” của cơ thể gặp trục trặc

Khớp là nơi hai đầu xương gặp nhau, giúp cơ thể cử động linh hoạt. Khi đau khớp, cảm giác đau thường khác hẳn đau cơ.

Đau khớp thường có những đặc điểm sau:

• Đau sâu bên trong khớp, khó chỉ đúng một điểm
• Đau rõ khi cử động khớp, xoay, gập, duỗi
• Có thể kèm cứng khớp, nhất là buổi sáng
• Một số trường hợp có sưng, nóng nhẹ

Theo Y học cổ truyền, khớp liên quan mật thiết đến can, thận và khí huyết. Khi tuổi tác tăng, thận khí suy dần, gân xương kém được nuôi dưỡng, khớp dễ đau và kém linh hoạt.

Bác sĩ Long thường giải thích đơn giản: khớp giống như bản lề cửa. Nếu được tra dầu đều, cửa mở rất êm. Nhưng nếu thiếu dầu, bản lề sẽ kêu cọt kẹt và đau khi xoay.

Những dấu hiệu đau khớp hay gặp

• Đau tăng khi trời lạnh, ẩm
• Cứng khớp sau khi ngủ dậy
• Đau kéo dài, không hết hẳn dù đã nghỉ ngơi
• Giảm biên độ vận động của khớp

Đau dây chằng là gì? Khi “dây neo” của khớp bị quá tải

Dây chằng là các dải mô chắc, có nhiệm vụ giữ khớp vững và ổn định. Khi dây chằng bị kéo giãn hoặc tổn thương, cơn đau thường rất đặc trưng.

Đau dây chằng thường biểu hiện:

• Đau nhói, đau chói tại một điểm cụ thể
• Đau xuất hiện ngay sau chấn thương, trẹo, vấp
• Đau tăng rõ khi vận động theo hướng nhất định
• Có thể kèm sưng, bầm tím quanh khớp

Theo góc nhìn Đông y, dây chằng thuộc phần gân, chịu sự chi phối của can. Khi gân bị tổn thương, khí huyết tại chỗ bị ứ trệ, sinh ra đau nhói và sưng.

Bác sĩ Long hay nói vui với cô chú anh chị: dây chằng giống như dây neo giữ con thuyền. Khi dây bị giật mạnh, thuyền sẽ chao đảo ngay lập tức. Đau dây chằng thường đến rất nhanh và rõ.

So sánh nhanh để cô chú anh chị dễ hình dung

Nếu tóm tắt ngắn gọn:

• Đau cơ: đau mỏi, căng tức, lan tỏa, thường đỡ khi nghỉ
• Đau khớp: đau sâu, kèm cứng khớp, liên quan vận động khớp
• Đau dây chằng: đau nhói, rõ điểm đau, thường sau chấn thương

Nhưng trên thực tế, ba loại đau này có thể chồng lấn lên nhau. Ví dụ, đau khớp kéo dài có thể làm cơ xung quanh co cứng và gây đau cơ kèm theo.

Vì sao nhiều người chữa mãi không dứt cơn đau?

Bác sĩ Long gặp rất nhiều trường hợp đau kéo dài chỉ vì một lý do: xử lý ngọn mà chưa nhìn lại gốc.

Ví dụ:

• Đau cơ nhưng lại hạn chế vận động quá mức, khiến khí huyết càng ứ trệ
• Đau khớp nhưng chỉ xoa bóp bên ngoài, không chú ý giữ ấm và sinh hoạt
• Đau dây chằng nhưng vẫn cố tập luyện mạnh, làm tổn thương nặng hơn

Cơn đau vì thế cứ tái đi tái lại, khiến cô chú anh chị mệt mỏi và mất niềm tin.

Nguyên tắc chăm sóc đúng với từng loại đau

Với đau cơ

• Nghỉ ngơi vừa đủ, không bất động hoàn toàn
• Giữ ấm vùng đau, xoa bóp nhẹ nhàng
• Vận động giãn cơ nhẹ để khí huyết lưu thông

Với đau khớp

• Tránh vận động quá tải khớp đang đau
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt khi trời lạnh
• Duy trì vận động nhẹ, đều đặn để nuôi khớp

Với đau dây chằng

• Hạn chế vận động mạnh ngay từ đầu
• Chăm sóc đúng giai đoạn phục hồi
• Không nóng vội quay lại vận động cường độ cao

Những trường hợp cô chú anh chị cần đi kiểm tra sớm

Mặc dù việc chăm sóc tại nhà là rất quan trọng, nhưng có những dấu hiệu cảnh báo an toàn mà cô chú anh chị không nên chủ quan. Nếu cơn đau kéo dài trên hai tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc đau tăng dần về cường độ dù đã nghỉ ngơi thì cần đi khám ngay. Đặc biệt, các trường hợp đau kèm theo sưng nóng đỏ tại khớp, đau gây mất ngủ, hay đau kèm theo sốt và sụt cân không rõ nguyên nhân là những tín hiệu cần được bác sĩ tư vấn bài bản.

Việc đi khám sớm giúp loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm như thoát vị đĩa đệm chèn ép thần kinh nặng, viêm khớp nhiễm khuẩn hay các tổn thương thực thể nghiêm trọng khác. Hiểu đúng tình trạng của mình là bước đầu tiên và quan trọng nhất để có hướng xử lý chính xác.

Hiểu đúng để chữa đúng và sống khỏe

Bác sĩ Long luôn mong muốn cô chú anh chị hiểu rằng, mỗi cơn đau đều là một lời nhắn nhủ từ cơ thể. Đừng vội vàng dùng thuốc giảm đau hay các mẹo truyền miệng mà chưa hiểu rõ nguyên nhân. Việc kiên trì điều chỉnh lối sống kết hợp với các phương pháp y học cổ truyền biện chứng sẽ giúp hệ vận động của chúng ta dẻo dai và bền bỉ hơn theo thời gian.

Hành trình phục hồi sức khỏe không phải là chuyện ngày một ngày hai, nó đòi hỏi sự thấu hiểu và kỷ luật của chính bản thân mình. Nếu cô chú anh chị đang gặp phải những cơn đau nhức khó chịu mà chưa phân biệt rõ được là do đâu, hoặc đã áp dụng nhiều cách mà chưa thấy cải thiện, hãy để lại thông tin ở form bên dưới. Bác sĩ Long sẽ xem xét cụ thể từng trường hợp dựa trên thể trạng và triệu chứng riêng biệt của mỗi người để đưa ra những lời khuyên tư vấn phù hợp nhất cho cô chú anh chị.