Đau cổ vai gáy, tê tay, choáng váng… nhiều khi không phải chuyện cơ bắp đơn giản. Đằng sau đó là cả một “hệ thống dây điện” đi qua 7 đốt sống cổ mà chỉ cần trục trặc nhẹ là cơ thể đã lên tiếng.

Hôm nay, bác sĩ Long muốn đi sâu hơn vào những thứ cô chú anh chị có thể tự nhận ra, tự điều chỉnh mỗi ngày, để cổ được “thở”, não được nuôi tốt hơn và tim phổi bớt phải gồng mình.

Vì sao cổ dễ thoái hóa hơn lưng?

Cổ nhỏ, mảnh, nhưng mỗi ngày phải gánh cả trọng lượng của đầu, lại luôn phải xoay, cúi, ngửa. Thêm vào đó, thói quen sinh hoạt hiện đại khiến 7 đốt cổ phải làm việc quá sức mà ít ai để ý.

• Ngồi máy tính, cúi điện thoại nhiều giờ, đầu chúi về trước, cổ phải “gồng” để giữ thăng bằng.
• Lái xe đường dài, mắt căng thẳng, vai nhô lên, cổ cứng như đang “gác súng”.
• Nằm gối cao, ngủ gục trên bàn, vặn cổ nghe “rắc rắc” cho đã – tất cả đều khiến khớp cổ bị bào mòn nhanh hơn.

Thoái hóa không đến trong 1–2 ngày, mà là kết quả của hàng nghìn giờ cổ bị đặt sai vị trí. Đến một lúc, dây thần kinh, mạch máu đi qua vùng này bị chèn ép, rồi mới xuất hiện chóng mặt, tê tay, đau nửa đầu, tim đập loạn nhịp…

Những dấu hiệu sớm thường bị bỏ qua

Nhiều cô chú anh chị chỉ đi khám khi đã chóng mặt, mất ngủ, tê tay rõ ràng. Nhưng thật ra trước đó cơ thể đã “gửi thư” nhiều lần rồi.

• Cổ kêu lục cục khi xoay, cúi xuống lâu là thấy mỏi gáy, ngửa đầu lên trần nhà thấy căng cứng.
• Đầu nặng, khó tập trung khi làm việc lâu ở tư thế cúi; đứng dậy đột ngột dễ choáng, tối tăm mặt mũi.
• Một bên vai lúc nào cũng cao hơn bên kia, áo khoác hay bị lệch, balo đeo quen một bên.
• Thỉnh thoảng tê rần đầu ngón tay, như kim châm, nhưng lắc tay vài cái rồi bỏ qua.

Nếu những dấu hiệu này xuất hiện cùng nhau, rất có thể 7 đốt sống cổ đã bắt đầu “xuống cấp”. Phát hiện sớm, chỉnh tư thế và luyện tập đúng cách, nhiều trường hợp có thể giảm hẳn triệu chứng mà chưa cần đến thuốc mạnh hay can thiệp phẫu thuật.

Cổ – não – tim: mối liên hệ theo Đông và Tây y

Theo giải phẫu học, vùng cổ là nơi tủy sống đi qua, cùng với các nhánh thần kinh chi phối cảm giác và vận động nửa trên cơ thể. Mạch máu nuôi não, nuôi tim đều phải “đi dọc” theo đoạn đường hẹp này.

Nhìn theo Y học cổ truyền, cổ là nơi hội tụ nhiều đường kinh quan trọng như kinh Bàng Quang, Đởm, Tiểu Trường, Vị… Khi khí huyết ở các kinh này bị tắc, cơ bắp vùng cổ vai gáy co cứng, máu lên đầu kém, tim phổi cũng dễ bị ảnh hưởng.

Đau ở cổ nhưng hậu quả có thể ở đầu, ở tay, ở tim – đó là lý do bác sĩ Long luôn xem cột sống cổ như “ngã tư giao thông” của rất nhiều cơ quan.

4 thói quen giúp “giải phóng” 7 đốt sống cổ

1. Tư thế màn hình và ghế ngồi

Khi làm việc với máy tính, cô chú anh chị nên để mắt ngang tầm 1/3 trên của màn hình. Nếu màn hình thấp, hãy kê thêm để tránh phải cúi đầu liên tục.

Lưng tựa vào ghế, vai thả lỏng, không rút vai lên tai. Cổ và đầu nằm trên một đường thẳng với thân, hạn chế xoay đầu lâu sang một bên để nhìn màn hình phụ hoặc tivi.

2. Quy tắc “20-2-20” cho cổ

Cứ 20 phút làm việc, hãy dành khoảng 2 phút cho cổ được đổi tư thế: xoay nhẹ trái – phải, cúi – ngửa trong tầm thoải mái, vươn vai, đưa tay ra sau lưng. Sau đó nhìn xa khoảng 20 giây để mắt và não cũng được nghỉ.

Những động tác nhỏ này giúp khí huyết lưu thông, cột sống cổ được “bôi trơn” thường xuyên, tránh bị kẹt cứng một chỗ.

3. Gối ngủ “vừa đủ”, không quá cao

Gối quá cao làm cổ gập về trước, gối quá thấp lại khiến cổ bị ưỡn. Bác sĩ Long thường khuyên dùng gối có độ cao vừa bằng một nắm tay đặt ngang, chất liệu êm nhưng không lún sâu.

Nằm ngửa hoặc nghiêng sang hai bên là tư thế tốt cho cổ. Hạn chế nằm sấp vì cổ phải vặn mạnh sang một bên, lâu ngày rất dễ lệch trục đốt sống.

4. Xoa bóp – bấm huyệt tự chăm sóc

Mỗi tối trước khi ngủ, cô chú anh chị có thể dành 5–10 phút để tự xoa bóp vùng cổ gáy:

• Dùng hai bàn tay ôm lấy gáy, bóp nhẹ lên xuống dọc hai bên cột sống cổ.
• Dùng đầu ngón tay day nhẹ vùng lõm sau tai, trên huyệt Phong trì, cảm nhận ấm lên là được.
• Xoa nóng lòng bàn tay, áp vào gáy, giữ ấm 1–2 phút giúp thư giãn cơ và kinh lạc.

Đây không phải là phương pháp điều trị thay thế, nhưng nếu duy trì đều đặn, cô chú anh chị sẽ thấy cổ mềm hơn, ngủ sâu hơn, các triệu chứng đau căng giảm dần.

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay?

Có những dấu hiệu mà nếu xuất hiện, cô chú anh chị không nên tự xoa bóp hay nắn chỉnh nữa, mà cần đi khám sớm:

• Đau cổ sudden, lan xuống tay, kèm yếu tay, cầm nắm khó.
• Chóng mặt dữ dội, nói khó, méo miệng, nhìn đôi – đây có thể là tình trạng cấp ở mạch máu não.
• Đau ngực, tim đập nhanh bất thường, khó thở khi kèm đau cổ vai.
• Đau cổ sau chấn thương, té ngã, tai nạn giao thông.

Trong những trường hợp này, cần phối hợp thăm khám cả Đông y và Tây y: chụp chiếu, xét nghiệm, bắt mạch, soi kỹ lối sống để tìm ra gốc và có hướng điều trị phù hợp.

Lời dặn của bác sĩ Long

Cột sống cổ không tự nhiên thoái hóa trong một ngày, cũng không thể khỏe lại chỉ sau vài lần xoa bóp hay vài liều thuốc. Điều quan trọng là cô chú anh chị hiểu rõ cơ chế, nhận ra tín hiệu sớm và chủ động điều chỉnh từng chút trong sinh hoạt.

Bác sĩ Long luôn tin rằng: dưỡng cổ chính là dưỡng não, dưỡng tim và cả tinh thần. Khi cổ được thả lỏng, khí huyết thông suốt, giấc ngủ yên hơn, đầu óc sáng hơn, cảm xúc cũng nhẹ nhàng hơn.

Nếu cô chú anh chị đang có đau cổ vai gáy, tê tay, choáng váng kéo dài, có thể để lại thông tin và mô tả kỹ triệu chứng ở form bên dưới. Bác sĩ Long sẽ xem xét, gợi ý hướng kiểm tra, luyện tập và điều chỉnh theo thể trạng riêng của từng người, để cô chú anh chị không còn phải “sống chung” với những cơn đau âm ỉ mỗi ngày.