Cứ mỗi khi gió mùa về, hay những ngày trời trở lạnh đột ngột, bác sĩ Long lại thấy phòng khám đông hẳn cô chú anh chị đến vì các cơn đau nhức xương khớp. Có người thì tê bì bàn chân, người thì cứng khớp gối mỗi sáng, có người lại đau ê ẩm vùng thắt lưng không cúi được. Đa số mọi người đều tặc lưỡi bảo tại cái tuổi, hay tại trời lạnh nó thế, thôi thì bôi chút dầu nóng hay dán miếng cao cho đỡ. Nhưng thực tế, việc giữ ấm khớp khi trời lạnh không đơn giản chỉ là mặc ấm, và nếu chỉ chữa ngọn bằng cách làm nóng tức thời, cái gốc bệnh bên trong vẫn âm thầm tiến triển khiến những mùa đông sau sẽ càng đau đớn hơn.

Khi cái lạnh không chỉ là cảm giác mà là kẻ thù của xương khớp

Cô chú anh chị có bao giờ tự hỏi tại sao cùng một nhiệt độ đó, người trẻ không sao mà mình lại đau nhức đến phát khóc? Trong y học, xương khớp của chúng ta giống như một bộ máy vận hành bằng dầu bôi trơn là dịch khớp. Khi trời lạnh, các mạch máu co lại để giữ nhiệt cho các cơ quan nội tạng quan trọng nhất như tim, gan, phổi. Hệ quả là máu lưu thông đến các khớp xa như tay, chân, cột sống bị giảm sút hẳn. Máu ít đi, oxy và dưỡng chất nuôi khớp cũng thiếu hụt, làm cho dịch khớp trở nên đặc và quánh hơn.

Bác sĩ Long thường ví von khớp xương lúc này giống như một chiếc xe máy cũ để lâu ngày trong mùa đông, dầu máy bị đông cứng lại, khi chúng ta nổ máy và di chuyển ngay sẽ nghe thấy tiếng lạch cạch và rất khó đi. Khớp của cô chú anh chị cũng vậy, sự ma sát tăng lên khi dịch khớp không còn trơn tru chính là nguyên nhân gây ra những cơn đau nhói và tình trạng cứng khớp khó chịu vào sáng sớm.

Đặc biệt, áp suất khí quyển thay đổi khi trời lạnh cũng tác động lên các mô cơ thể, khiến các gân, cơ và dây bám xung quanh khớp bị co rút hoặc giãn nở không đều, tạo ra áp lực lớn lên các đầu xương vốn đã bị thoái hóa. Đây chính là lý do vì sao xương khớp lại là chiếc dự báo thời tiết nhạy bén nhất trong cơ thể.

Góc nhìn Y học cổ truyền về nỗi đau mang tên Phong Hàn Thấp

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, những cơn đau khớp khi trời lạnh thường được gọi chung là chứng Tý. Trong đó, ba kẻ thù lớn nhất là Phong (gió), Hàn (lạnh) và Thấp (ẩm). Khi sức đề kháng của cơ thể hay còn gọi là chính khí suy giảm do tuổi tác hoặc thói quen sinh hoạt, các tác nhân bên ngoài này sẽ thừa cơ xâm nhập vào các kinh lạc, gây tắc nghẽn sự lưu thông của khí huyết.

Bác sĩ Long muốn cô chú anh chị hiểu một nguyên tắc cốt lõi: Thông bất thống, thống bất thông. Nghĩa là nếu khí huyết lưu thông tốt thì không đau, còn hễ đau tức là đang có sự tắc nghẽn. Trời lạnh chính là tác nhân làm cho sự tắc nghẽn này trở nên nghiêm trọng hơn. Khi Hàn (lạnh) xâm nhập, nó có đặc tính ngưng trệ, làm máu huyết chảy chậm lại như dòng sông mùa đông bị đóng băng, gây ra những cơn đau cố định và dữ dội. Nếu kèm theo Thấp (ẩm) từ môi trường mưa phùn, cô chú anh chị sẽ cảm thấy khớp mình nặng nề, sưng tấy và đau âm ỉ không dứt.

Sai lầm phổ biến khi giữ ấm và bôi thuốc nóng

Nhiều cô chú anh chị khi thấy đau là lập tức dùng dầu gió, cao dán hay đèn hồng ngoại để sưởi nóng liên tục. Bác sĩ Long lưu ý rằng nhiệt độ có thể giúp giãn mạch tạm thời, mang lại cảm giác dễ chịu ngay lúc đó. Tuy nhiên, nếu lạm dụng nhiệt nóng quá mức mà không hiểu rõ tình trạng khớp, ví dụ như khớp đang trong giai đoạn viêm cấp, sưng nóng đỏ, thì việc chườm nóng quá mức có thể làm tăng phản ứng viêm, khiến khớp sưng to hơn và đau nhức hơn sau đó.

Một thói quen khác là việc ỷ lại vào các mẹo dân gian như ngâm chân nước nóng quá lâu hoặc dùng các loại rượu thuốc không rõ nguồn gốc. Ngâm chân là tốt, nhưng nếu ngâm quá nóng và quá lâu, lỗ chân lông mở rộng lại tạo điều kiện cho hàn khí xâm nhập ngược trở lại cơ thể ngay khi vừa nhấc chân ra ngoài. Giữ ấm khớp phải là một quá trình chăm sóc từ bên trong lẫn bên ngoài, chứ không chỉ là dùng sức nóng tác động từ bên ngoài vào.

Nguyên tắc giữ ấm khớp đúng cách từ chuyên gia

Để bảo vệ xương khớp đi qua mùa đông an tâm nhất, bác sĩ Long khuyên cô chú anh chị nên tuân thủ các nguyên tắc vàng sau đây:

Giữ nhiệt cho các điểm yếu chiến lược

Cơ thể có những vùng nhạy cảm với lạnh mà nếu để hở, toàn bộ hệ thống xương khớp sẽ bị ảnh hưởng. Đầu tiên là bàn chân, nơi chứa nhiều huyệt đạo quan trọng và xa tim nhất, máu rất khó lưu thông tới. Cô chú anh chị nên luôn đi tất (vớ) mềm, thoáng khí ngay cả khi ở trong nhà. Thứ hai là vùng cổ và thắt lưng, nơi có các đốt sống chịu áp lực lớn nhất. Hãy dùng khăn quàng cổ hoặc áo cao cổ để bảo vệ đốt sống cổ, và mặc áo giữ nhiệt ôm sát để bảo vệ vùng thắt lưng thận hỏa.

Vận động nhẹ nhàng để làm nóng dịch khớp

Đừng vì đau mà nằm yên một chỗ. Bác sĩ Long khuyến khích cô chú anh chị thực hiện các bài tập tại chỗ ngay trên giường vào mỗi sáng. Trước khi bước xuống đất, hãy co duỗi nhẹ nhàng các đầu ngón tay, ngón chân, xoay nhẹ cổ tay, cổ chân và gập duỗi gối. Việc này giống như chúng ta nổ máy làm nóng động cơ, giúp dịch khớp loãng ra và len lỏi vào các khe khớp, giúp việc di chuyển sau đó trở nên dễ dàng và bớt đau đớn hơn.

Chế độ ăn uống nuôi dưỡng tạng thận

Trong Y học cổ truyền, Thận chủ cốt tủy. Muốn xương khớp khỏe thì tạng Thận phải vững. Mùa đông là mùa của tạng Thận, vì vậy cô chú anh chị nên ưu tiên các thực phẩm có tính ấm và bồi bổ cho Thận. Hãy dùng thêm gừng, hành, tỏi, hạt tiêu trong các bữa ăn hàng ngày để tăng cường dương khí, giúp làm ấm cơ thể từ bên trong. Một bát cháo ấm hay một ly trà gừng mật ong vào buổi sáng không chỉ là món ăn ngon mà còn là liều thuốc quý để đuổi hàn khí ra khỏi kinh lạc.

Cái gốc của xương khớp mùa lạnh không chỉ nằm ở miếng cao dán hay đôi tất ấm, mà nằm ở chính sự lưu thông của khí huyết và sức mạnh từ bên trong tạng phủ của mỗi người.

Lắng nghe những dấu hiệu cảnh báo của cơ thể

Bác sĩ Long cũng muốn nhắc nhở cô chú anh chị, mặc dù đau nhức khi trời lạnh là phổ biến, nhưng không được chủ quan. Nếu thấy các khớp đau kèm theo những dấu hiệu sau, cần phải có sự thăm khám và tư vấn chuyên sâu ngay:

• Khớp sưng to, nóng và đỏ rõ rệt so với vùng xung quanh.
• Tình trạng cứng khớp kéo dài hơn 1 giờ đồng hồ vào buổi sáng.
• Đau kèm theo sốt, mệt mỏi hoặc sụt cân đột ngột.
• Cơn đau dữ dội khiến cô chú anh chị mất ngủ hoặc không thể tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân cơ bản.

Mỗi thể trạng, mỗi độ tuổi lại có một cơ chế đau khác nhau. Có người đau do thiếu hụt canxi, có người đau do thoái hóa lâu ngày, có người lại đau do tích tụ độc tố trong dịch khớp. Việc tự ý dùng thuốc giảm đau hay các loại thực phẩm chức năng tràn lan đôi khi lại làm gánh nặng cho gan thận mà bệnh khớp vẫn không thuyên giảm.

Bác sĩ Long luôn quan niệm rằng y học tốt nhất là y học giúp người dân hiểu đúng về cơ thể mình. Việc điều trị xương khớp cần sự kiên trì và một phác đồ cá nhân hóa dựa trên sự dung hòa giữa khoa học hiện đại và tinh túy y học cổ truyền. Hiểu đúng nguyên nhân, tác động đúng vào gốc rễ bệnh thì mùa đông mới thực sự trở nên ấm áp và dễ chịu với đôi chân, đôi tay của mình.

Cô chú anh chị đang gặp tình trạng đau nhức xương khớp kéo dài mỗi khi trời lạnh, hoặc cảm thấy các biện pháp giữ ấm thông thường không còn hiệu quả, hãy để lại thông tin cụ thể về tình trạng đau nhức của mình dưới đây. Bác sĩ Long sẽ trực tiếp xem xét và tư vấn giải pháp chăm sóc, phục hồi xương khớp phù hợp nhất với thể trạng riêng biệt của từng người, giúp cô chú anh chị tìm lại sự linh hoạt và vui khỏe trong cuộc sống.