Bác sĩ Long hay ví cơ thể lúc nhiễm lạnh giống như căn nhà bị gió lùa qua khe cửa. Bếp trong nhà vẫn còn, nhưng lửa yếu đi, hơi lạnh lan khắp phòng. Một bát cháo nóng có gừng và hành giống như nhóm lại bếp lửa nhỏ, giúp hơi ấm lan ra, cửa mũi bớt bít tắc, người bớt co ro.

Nhìn theo y học cổ truyền: nghẹt mũi do phong hàn là gì?

Theo y học cổ truyền, Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi, chủ bì mao. Nghĩa là chức năng của Phế có liên quan mật thiết đến hô hấp, da lông và đường mũi. Khi phong hàn phạm biểu, vệ khí bị uất lại, tuyên phát của Phế không thông, mũi là khiếu của Phế nên dễ sinh nghẹt mũi, hắt hơi, chảy nước mũi trong.

Nói cho dễ hiểu, Phế giống như người giữ nhịp thông gió trong ngôi nhà cơ thể. Khi gió lạnh bên ngoài xộc vào, các cửa thông khí bị co lại, luồng khí không đi đều, mũi liền bị tắc. Vì vậy, muốn giảm nghẹt mũi trong thể phong hàn thì không chỉ “mở mũi”, mà còn cần làm ấm Phế, tán hàn, giúp khí cơ thông suốt.

Vì sao cháo hành gừng có thể làm ấm Phế, giảm nghẹt mũi?

Gừng tươi: vị cay, tính ấm, phát tán phong hàn

Gừng tươi trong y học cổ truyền gọi là sinh khương. Vị cay, tính ấm, quy kinh Phế, Tỳ, Vị. Tác dụng chính là phát tán phong hàn, ôn trung chỉ ẩu, ôn Phế chỉ khái. Khi phong hàn mới xâm nhập, người còn sợ lạnh, chưa ra mồ hôi hoặc mồ hôi ít, gừng giúp đưa cái ấm đi ra phần biểu, hỗ trợ đẩy hàn tà ra ngoài.

Cô chú anh chị cứ tưởng tượng hàn tà như lớp sương lạnh phủ trên mặt ruộng buổi sáng. Gừng giống như ánh nắng đầu ngày, không đốt cháy dữ dội, nhưng đủ làm sương tan dần, khí ấm bốc lên, đường đi của khí được thông thoáng hơn.

Hành trắng: thông dương, giải biểu, tán hàn

Phần đầu trắng của hành lá gọi là thông bạch. Vị cay, tính ấm, có tác dụng phát hãn giải biểu, thông dương tán hàn. Trong các chứng cảm mạo phong hàn nhẹ, thông bạch thường được dùng để giúp cơ thể ra mồ hôi nhẹ, làm thông phần dương khí bị bế tắc ở biểu.

Bác sĩ Long hay nói, nếu gừng là ngọn lửa nhóm ấm bên trong thì hành trắng giống như người mở cánh cửa cho hơi lạnh thoát ra. Khi dương khí được thông, biểu tà có đường giải, mũi cũng bớt cảm giác bị bít kín.

Cháo nóng: dưỡng Vị khí, trợ chính khí

Cháo gạo tẻ vị ngọt, tính bình, dễ tiêu, có tác dụng hòa trung, ích khí, dưỡng Vị. Khi đang cảm lạnh, Tỳ Vị thường yếu, ăn món nặng dầu mỡ dễ làm khí trệ, sinh đàm. Cháo loãng nóng vừa giúp nuôi dưỡng Vị khí, vừa làm phương tiện đưa tính ấm của gừng và hành lan đều trong cơ thể.

Trong trị bệnh theo y học cổ truyền, chính khí là gốc. Cơ thể có chính khí vững thì tà khí dễ lui. Một bát cháo đúng lúc giống như tiếp thêm củi cho bếp, không quá mạnh nhưng bền, giúp cơ thể có sức mà tự điều chỉnh.

Cháo hành gừng hợp với thể bệnh nào?

Phù hợp với cảm mạo phong hàn nhẹ

Món này hợp nhất khi cô chú anh chị có biểu hiện phong hàn phạm biểu, gồm: sợ lạnh, sợ gió, hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau đầu nhẹ, cổ gáy cứng nhẹ, không khát hoặc chỉ thích uống nước ấm, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch phù khẩn hoặc phù nhẹ.

Đây là lúc tà còn ở biểu, bệnh còn nông. Giống như khách lạ mới đứng ngoài cổng, mình mở đúng cửa, mời ra sớm thì nhà cửa yên ổn. Nếu để lâu, tà khí có thể vào sâu hơn, hóa nhiệt, sinh đàm, lúc ấy cách xử trí sẽ khác.

Phù hợp với ho lạnh, đờm loãng trắng

Khi Phế bị hàn, khí Phế không tuyên thông, cô chú anh chị có thể ho nhẹ, ngứa họng, đờm trắng loãng, gặp lạnh ho tăng. Gừng có tác dụng ôn Phế, hành giúp tán hàn ở biểu, cháo nóng làm ấm trung tiêu, nhờ vậy có thể hỗ trợ làm dịu cảm giác ho lạnh trong giai đoạn đầu.

Phù hợp với người Tỳ Vị yếu, dễ lạnh bụng

Người Tỳ Vị hư hàn thường hay lạnh bụng, ăn đồ lạnh dễ đầy bụng, phân lỏng, người mệt. Khi nhóm người này bị cảm lạnh nhẹ, cháo hành gừng thường dễ dùng hơn các món ăn khô cứng, vì vừa ấm vừa mềm, không làm Tỳ Vị phải gắng sức quá nhiều.

Khi nào không nên dùng cháo hành gừng?

Không phù hợp với phong nhiệt hoặc nhiệt thịnh

Nếu cô chú anh chị sốt cao, họng sưng đau rát, miệng khô khát, thích uống nước mát, nước mũi vàng đặc, đờm vàng, rêu lưỡi vàng, người bứt rứt, táo bón, nước tiểu vàng sậm thì không nên dùng nhiều cháo hành gừng. Đây là biểu hiện thiên về phong nhiệt hoặc lý nhiệt; dùng vị cay ấm quá mức có thể như đổ thêm dầu vào bếp đang cháy lớn.

Không dùng khi âm hư nội nhiệt rõ

Người âm hư thường có biểu hiện nóng trong, lòng bàn tay bàn chân nóng, miệng họng khô, người gầy, ngủ không yên, ra mồ hôi trộm, lưỡi đỏ ít rêu. Trường hợp này cần thận trọng với gừng hành vì các vị cay ấm có thể làm hao tân dịch thêm.

Không thay thế điều trị khi bệnh nặng

Cháo hành gừng chỉ là thực dưỡng hỗ trợ. Nếu cô chú anh chị sốt cao kéo dài, khó thở, đau tức ngực, ho nhiều, đờm đặc, đau xoang nặng, trẻ nhỏ bỏ bú, người cao tuổi lả mệt hoặc người có bệnh nền hô hấp, tim mạch, tiểu đường thì cần thăm khám sớm. Khi bệnh đã vào sâu, chỉ dựa vào một bát cháo thì giống như dùng chiếc quạt nan để chống cơn bão lớn, không đủ lực.

Cách nấu cháo hành gừng theo phép ôn tán phong hàn

Nguyên liệu

• Gạo tẻ: một nắm nhỏ.
• Gừng tươi: 3 đến 5 lát mỏng.
• Hành lá, ưu tiên phần đầu trắng: 2 đến 3 nhánh.
• Muối vừa đủ.
• Có thể thêm một chút tiêu nếu không bị nóng trong, đau dạ dày hoặc trào ngược.

Cách nấu

Gạo vo sạch, nấu với nhiều nước thành cháo loãng. Khi cháo đã nhừ, cho gừng vào nấu thêm vài phút để khí vị cay ấm hòa vào cháo. Sau cùng cho hành trắng và hành lá thái nhỏ vào, đảo nhẹ rồi tắt bếp. Nên ăn khi cháo còn nóng ấm, không để nguội lạnh.

Cách dùng

Ăn một bát nhỏ khi mới có dấu hiệu nhiễm lạnh. Sau khi ăn, cô chú anh chị mặc ấm, tránh gió, có thể đắp chăn mỏng để cơ thể ra mồ hôi lấm tấm. Mồ hôi chỉ nên ra nhẹ như hạt sương trên lá, không nên trùm kín làm vã mồ hôi nhiều vì có thể hao khí, hao tân dịch.

Phép dùng cháo hành gừng trong chăm sóc hằng ngày

Dùng sớm khi tà còn ở biểu

Trong y học cổ truyền, cảm mạo phong hàn giai đoạn đầu là thời điểm dễ xử lý nhất. Khi mới hắt hơi, gai lạnh, mũi tắc nhẹ, dùng cháo hành gừng, nghỉ ngơi và giữ ấm thường có lợi hơn là để bệnh kéo dài. Giống như nhổ cỏ khi rễ còn nông, nhẹ tay mà hiệu quả.

Không lạm dụng vị cay ấm

Gừng và hành đều là vị cay ấm, có tác dụng hành khí, tán hàn. Nhưng dùng quá nhiều có thể làm khô họng, nóng bụng, bứt rứt, nhất là ở người âm hư hoặc có nhiệt. Cô chú anh chị nên nhớ, thuốc hay món ăn trong y học cổ truyền đều quý ở hai chữ “phù hợp”. Đúng thể thì là trợ lực, sai thể thì thành gánh nặng.

Kết hợp giữ ấm và dưỡng chính khí

Muốn Phế khỏe, ngoài ăn cháo đúng lúc, cô chú anh chị nên giữ ấm cổ gáy, ngực lưng và bàn chân; tránh gió lạnh thốc trực tiếp; uống nước ấm; ngủ đủ; hạn chế đồ lạnh, đồ sống, đồ nhiều dầu mỡ khi đang cảm. Phế như mái hiên của căn nhà, Tỳ Vị như gian bếp bên trong. Mái hiên chắn gió tốt, bếp lửa cháy đều thì cả nhà sẽ ấm.

Lời dặn của bác sĩ Long

Cô chú anh chị có thể xem cháo hành gừng như một bài thực dưỡng nhỏ theo phép ôn Phế, tán hàn, giải biểu, thông khiếu. Món này phù hợp với nghẹt mũi do lạnh, chảy nước mũi trong, sợ gió, sợ lạnh, ho đờm trắng loãng trong giai đoạn đầu. Nhưng nếu biểu hiện chuyển sang nhiệt, bệnh kéo dài hoặc có dấu hiệu nặng, cần được thăm khám để biện chứng rõ hàn nhiệt, hư thực, biểu lý rồi mới điều chỉnh phù hợp.

Y học cổ truyền không chỉ nhìn cái mũi bị nghẹt, mà nhìn cả khí Phế, Tỳ Vị, chính khí và hoàn cảnh phát bệnh. Trị đúng giống như mở đúng nút thắt trên sợi dây, không cần kéo mạnh mà dây vẫn thông.

Thăm khám cùng bác sĩ Long

Nếu cô chú anh chị bị nghẹt mũi tái đi tái lại, viêm mũi xoang lâu ngày, ho lạnh, dễ nhiễm lạnh hoặc muốn được tư vấn theo hướng y học cổ truyền bài bản, hãy đặt lịch thăm khám để bác sĩ Long xem mạch, hỏi bệnh, quan sát lưỡi và biện chứng cụ thể.

• Đặt lịch thăm khám tại: https://bacsitranhailong.com/dat-lich-kham
• Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/2316749324237229810
• Gọi hotline: 0368 180 102