Có những thứ tưởng là “thuốc bổ”, nhưng dùng sai thì lại thành… thuốc hại. Rượu thuốc bổ thận là một ví dụ rất điển hình. Bác sĩ Long gặp không ít cô chú anh chị, đi khám vì mệt mỏi, đau lưng, tiểu đêm nhiều, sinh lý giảm, gan nóng… hỏi ra mới biết: ngày nào cũng làm vài chén rượu thuốc với niềm tin “uống cho khỏe, cho bổ thận”.

Điều đáng nói là phần lớn những trường hợp này không hề uống rượu bừa bãi. Họ uống rất đều, rất có “kỷ luật”, thậm chí còn được truyền lại từ người quen, bạn bè, anh em. Nhưng càng uống lâu, cơ thể càng xuống. Và khi ấy, rượu thuốc không còn là chuyện nhỏ nữa.

Rượu thuốc bổ thận – vì sao lại được tin dùng đến vậy?

Trong Y học cổ truyền, “thận” không chỉ là cơ quan lọc nước tiểu như cách hiểu phổ thông. Thận được xem là gốc của tiên thiên, chủ về tinh – khí – huyết, liên quan trực tiếp đến sinh lực, sức bền, trí nhớ, xương khớp, tai, tóc và cả khả năng sinh lý.

Chính vì vậy, từ xưa ông bà ta đã có rất nhiều bài thuốc bổ thận. Một trong những cách phổ biến nhất là ngâm dược liệu với rượu, tạo thành rượu thuốc. Rượu có tính ôn, dẫn thuốc đi nhanh, giúp hoạt chất trong dược liệu dễ thẩm thấu hơn.

Vấn đề nằm ở chỗ: rượu chỉ là “phương tiện”, không phải ai dùng cũng hợp. Và bổ thận cũng không phải cứ thấy mệt là bổ.

Bổ thận trong Đông y không đơn giản như nhiều người nghĩ

Bác sĩ Long nói thẳng với cô chú anh chị thế này: thận trong Đông y có nhiều trạng thái khác nhau. Không phải cứ yếu là giống nhau.

Thông thường, thận được chia thành các thể hay gặp như:

• Thận dương hư: người sợ lạnh, lạnh lưng, lạnh chân, sinh lý suy, mệt mỏi.
• Thận âm hư: người hay nóng trong, bốc hỏa, miệng khô, mất ngủ, hay cáu.
• Thận khí hư: tiểu đêm nhiều, tiểu không tự chủ, lưng mỏi, người yếu.

Rượu thuốc bổ thận đa phần có tính ôn, nhiệt, thiên về trợ dương. Nghĩa là phù hợp hơn với người thận dương hư, thể hàn, lạnh. Nhưng thực tế, rất nhiều cô chú anh chị lại thuộc thể thận âm hư hoặc âm hư kèm nhiệt.

Uống rượu thuốc trong trường hợp này chẳng khác nào “đổ thêm lửa”. Ban đầu có thể thấy khỏe hơn chút vì rượu kích thích, nhưng sau đó là hàng loạt vấn đề kéo theo.

Những sai lầm phổ biến khi uống rượu thuốc bổ thận

Uống theo truyền miệng, không hiểu cơ địa

Đây là sai lầm lớn nhất. Thấy người khác uống khỏe, mình cũng uống theo. Nhưng mỗi người một thể trạng, một nền tảng tạng phủ khác nhau. Rượu thuốc hợp với người này chưa chắc đã hợp với người kia.

Bác sĩ Long từng gặp cô chú anh chị uống rượu thuốc ngâm ba kích, dâm dương hoắc suốt nhiều năm. Kết quả là gan nóng, miệng đắng, mất ngủ, tiểu vàng sẫm. Thận chưa kịp bổ thì gan đã chịu không nổi.

Uống hằng ngày như một thói quen

Nhiều người coi rượu thuốc như nước bổ, ngày nào cũng làm vài chén. Trong khi về nguyên tắc, rượu thuốc chỉ nên dùng có liều lượng, có thời điểm, và có giai đoạn.

Uống liên tục khiến cơ thể bị lệ thuộc vào kích thích của rượu. Thận phải làm việc nhiều hơn, gan phải giải độc nhiều hơn. Lâu dần, cả hai cùng suy.

Ngâm dược liệu không rõ nguồn gốc

Không ít loại rượu thuốc được ngâm từ dược liệu trôi nổi, không kiểm soát được chất lượng. Có vị thuốc bị tẩm lưu huỳnh, có vị bị mốc, có loại thậm chí không đúng chủng loại.

Rượu sẽ kéo các độc tố này vào cơ thể nhanh hơn. Người uống không bổ mà lại nhiễm độc lúc nào không hay.

Cho rằng rượu thuốc thì không hại gan

Đây là một quan niệm rất sai. Dù là rượu trắng hay rượu thuốc, bản chất vẫn là cồn. Gan vẫn phải xử lý cồn mỗi ngày. Sự khác biệt chỉ nằm ở việc có thêm dược liệu hay không.

Nếu cơ địa gan yếu, hoặc đang có gan nhiễm mỡ, men gan cao mà vẫn uống rượu thuốc đều đặn, thì hậu quả đến sớm hay muộn chỉ là vấn đề thời gian.

Những dấu hiệu cho thấy cô chú anh chị đang uống rượu thuốc sai cách

Bác sĩ Long thường khuyên cô chú anh chị để ý những dấu hiệu sau:

• Uống rượu thuốc một thời gian nhưng người nóng hơn, hay bốc hỏa.
• Mất ngủ, ngủ không sâu, hay tỉnh giấc nửa đêm.
• Miệng khô, đắng, hay khát nước về đêm.
• Tiểu vàng, tiểu ít, tiểu rát.
• Đau lưng không giảm mà còn nặng hơn.
• Sinh lý giảm dần dù vẫn uống đều.

Đó là lúc rượu thuốc không còn là “bổ”, mà đang âm thầm làm tổn hao thận âm, hao khí huyết và gây gánh nặng cho gan.

Vậy có nên uống rượu thuốc bổ thận hay không?

Bác sĩ Long không phủ nhận hoàn toàn rượu thuốc. Trong một số trường hợp, rượu thuốc được sử dụng đúng người, đúng thể, đúng liều thì vẫn có giá trị hỗ trợ.

Nhưng cần nhớ ba nguyên tắc rất quan trọng:

1. Phải biết rõ thể trạng của mình: hàn hay nhiệt, âm hư hay dương hư.
2. Phải biết rõ dược liệu ngâm là gì, tác dụng ra sao.
3. Phải có giới hạn về liều lượng và thời gian sử dụng.

Không có bài rượu thuốc nào phù hợp cho tất cả mọi người.

Góc nhìn của bác sĩ Long: muốn bổ thận, đừng chỉ nhìn vào rượu

Bổ thận trong Y học cổ truyền là một quá trình tổng hòa, không phải một chai rượu là xong. Thận muốn khỏe cần:

• Ngủ đủ và ngủ đúng giờ để thận được phục hồi.
• Ăn uống điều độ, tránh quá mặn, quá cay, quá nhiều đạm.
• Giữ tinh thần ổn định, hạn chế lo âu, stress kéo dài.
• Vận động vừa phải để khí huyết lưu thông.

Dược liệu, thuốc hay rượu thuốc chỉ là một phần hỗ trợ, không bao giờ thay thế được lối sống đúng.

Lời nhắn cuối của bác sĩ Long

Nếu cô chú anh chị đang uống rượu thuốc bổ thận mà thấy cơ thể không khá hơn, hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường, hãy dừng lại và nhìn lại. Đừng cố uống chỉ vì tiếc công ngâm hay vì nghe người khác nói tốt.

Bổ thận là chuyện lâu dài, cần hiểu cơ thể mình trước khi đưa bất kỳ thứ gì vào. Khi đi đúng hướng, cơ thể sẽ tự hồi phục một cách bền vững, nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Nếu cần, bác sĩ Long luôn sẵn sàng lắng nghe và phân tích kỹ hơn tình trạng của từng cô chú anh chị, để việc chăm sóc thận đi đúng bản chất của Đông y: điều hòa, cân bằng và an toàn lâu dài.

Sống khỏe không nằm ở chỗ uống gì thật bổ, mà nằm ở chỗ hiểu mình cần gì và dừng đúng lúc.