Có cô chú anh chị than lạnh người, sợ gió, đêm nào cũng phải dậy đi tiểu vài lần. Nhưng cũng có người lại thấy trong người lúc nào cũng nóng nực, bứt rứt, khô miệng, trằn trọc khó ngủ. Điểm chung là ai cũng được chẩn đoán “thận yếu”, “thận suy”. Nhưng nếu nhìn kỹ, gốc rễ của những biểu hiện này hoàn toàn không giống nhau.

Bác sĩ Long gặp rất nhiều trường hợp như vậy trong thực tế. Cùng là thận suy, nhưng người này cần giữ ấm, người kia lại phải hạ bớt cái nóng âm ỉ bên trong. Hiểu sai một chút thôi, chăm sóc lệch hướng là cơ thể mệt thêm chứ không khá lên.

Bài viết này, bác sĩ Long chia sẻ lại một cách dễ hiểu nhất để cô chú anh chị có thể tự phân biệt ba trạng thái rất hay gặp trong Y học cổ truyền: Thận dương hư, Thận âm hư và Thận khí hư – thông qua chính những dấu hiệu sinh hoạt hằng ngày.

Thận suy trong Y học cổ truyền không phải chỉ có một kiểu

Trong đời sống, nhiều người nghe đến “thận suy” là nghĩ ngay đến một tình trạng chung chung, kiểu như thận yếu thì phải bổ thận, uống thuốc bổ là xong.

Nhưng trong Y học cổ truyền, thận không chỉ là cơ quan lọc nước tiểu như cách Tây y thường mô tả. Thận được xem là “gốc của sự sống”, giữ vai trò như một nền móng, liên quan đến sinh lực, giấc ngủ, trí nhớ, xương khớp, sinh lý và cả khả năng thích nghi với lạnh – nóng của cơ thể.

Chính vì vậy, khi nói “thận suy”, bác sĩ Long luôn phải tách ra xem là suy ở phần nào:

• Suy về dương lực, tức là phần nhiệt, phần sưởi ấm cơ thể.
• Suy về âm dịch, tức là phần nước, phần làm mát và nuôi dưỡng.
• Suy về khí, tức là sức đẩy, sức giữ, sức vận hành.

Ba trạng thái này tương ứng với Thận dương hư, Thận âm hư và Thận khí hư.

Thận dương hư – Khi “bếp lửa” của cơ thể yếu dần

Bác sĩ Long thường ví Thận dương giống như bếp lửa trong một ngôi nhà. Bếp có đủ lửa thì nhà ấm, sinh hoạt thuận lợi. Khi bếp yếu, lửa nhỏ, cả căn nhà trở nên lạnh lẽo.

Với Thận dương hư, cái “lửa” này không đủ mạnh để sưởi ấm cơ thể.

Dấu hiệu đời thường dễ nhận ra

Cô chú anh chị có thể thấy những biểu hiện rất quen:

• Lạnh người, đặc biệt là lạnh lưng, lạnh bụng dưới, lạnh bàn chân.
• Rất sợ gió, sợ lạnh, trời hơi se là người mệt ngay.
• Tiểu đêm nhiều lần, nhất là gần sáng.
• Sáng dậy uể oải, người nặng nề, không muốn vận động.
• Sinh lý giảm, sức bền kém, dễ hụt hơi.

Nhiều cô chú anh chị nói với bác sĩ Long rằng: “Ban ngày thì cố chịu được, nhưng cứ về đêm là lạnh run, chân tay không ấm nổi”. Đây là biểu hiện rất điển hình của dương khí suy yếu.

Vì sao lại sinh ra Thận dương hư

Thận dương thường suy dần theo tuổi tác. Nhưng ngoài tuổi, còn có những yếu tố rất đời:

• Thức khuya kéo dài, đặc biệt là sau 23 giờ.
• Làm việc quá sức, lao lực cả thể chất lẫn tinh thần.
• Ăn uống nhiều đồ lạnh, uống nước đá thường xuyên.
• Sống trong môi trường ẩm lạnh, điều hòa quá nhiều.

Lửa đã yếu mà còn bị dội nước lạnh liên tục, thì chuyện bếp tắt là điều khó tránh.

Thận âm hư – Khi cơ thể thiếu phần “nước mát” nuôi dưỡng

Nếu Thận dương là lửa, thì Thận âm chính là phần nước giữ cho cơ thể không bị khô nóng.

Thận âm hư không phải là lạnh, mà ngược lại, là tình trạng nóng từ bên trong.

Dấu hiệu đời thường hay bị hiểu nhầm

Người Thận âm hư thường than phiền những điều rất khác với Thận dương hư:

• Nóng trong người, nhất là về chiều tối.
• Dễ bốc hỏa, bứt rứt, khó chịu.
• Mất ngủ, ngủ chập chờn, hay tỉnh giấc.
• Khô miệng, khô họng, hay khát nước về đêm.
• Ra mồ hôi trộm, nhất là lúc ngủ.

Nhiều cô chú anh chị thấy nóng là nghĩ phải thanh nhiệt, uống nước mát liên tục. Nhưng càng uống nhiều nước lạnh, người càng mệt, giấc ngủ càng kém.

Gốc của Thận âm hư nằm ở đâu

Thận âm giống như dầu trong đèn. Đèn có dầu thì cháy êm. Thiếu dầu, lửa bốc cao, nóng nhưng không bền.

Thận âm dễ suy khi:

• Căng thẳng kéo dài, suy nghĩ nhiều, lo âu triền miên.
• Thức khuya trong thời gian dài.
• Ốm bệnh mạn tính làm hao tổn cơ thể.
• Dùng nhiều chất kích thích như cà phê, rượu bia.

Thận âm hư thường gặp ở người trung niên, người làm việc trí óc nhiều, hay stress nhưng lại ít vận động.

Thận khí hư – Khi cơ thể thiếu “sức giữ” và “sức đẩy”

Thận khí không phải là nóng hay lạnh, mà là lực vận hành.

Bác sĩ Long hay nói đơn giản thế này: nếu dương là lửa, âm là nước, thì khí chính là sức đẩy giúp mọi thứ đi đúng chỗ.

Dấu hiệu rất dễ gặp ngoài đời

Thận khí hư thường biểu hiện bằng những rối loạn tưởng nhỏ nhưng gây phiền toái lâu dài:

• Tiểu nhiều lần, tiểu không giữ được lâu.
• Tiểu đêm nhưng không hẳn lạnh nhiều.
• Mệt nhanh khi vận động nhẹ.
• Hơi thở ngắn, nói chuyện nhanh hụt hơi.
• Trí nhớ giảm, hay quên vặt.

Có người không nóng, không lạnh rõ rệt, nhưng cơ thể lúc nào cũng trong trạng thái “yếu lực”. Đây chính là Thận khí suy.

Nguyên nhân thường gặp

Thận khí hư hay gặp ở:

• Người làm việc căng thẳng kéo dài.
• Người mới ốm dậy, cơ thể chưa hồi phục.
• Người lớn tuổi, sinh lực suy giảm tự nhiên.

Nếu ví cơ thể là một chiếc bình nước, thì Thận khí hư giống như đáy bình bị lỏng, nước cứ rỉ ra ngoài.

Vì sao cùng là thận suy nhưng biểu hiện lại trái ngược

Đây là điểm khiến nhiều cô chú anh chị nhầm lẫn nhất.

Thận suy không phải lúc nào cũng lạnh. Có người suy vì thiếu lửa, có người suy vì thiếu nước, có người suy vì thiếu lực vận hành.

Nếu chỉ nhìn một triệu chứng rồi áp dụng chung một cách chăm sóc, rất dễ đi sai hướng.

Trong Y học cổ truyền, điều quan trọng không phải là “tên bệnh”, mà là hiểu cơ thể đang thiếu cái gì.

Những yếu tố âm thầm làm thận suy nhanh hơn mỗi ngày

Bác sĩ Long thấy rằng, đa số các trường hợp thận suy hiện nay không đến từ một nguyên nhân đột ngột, mà do tích lũy lâu dài:

• Tuổi tác làm nền tảng suy giảm.
• Thức khuya kéo dài nhiều năm.
• Lao lực tinh thần, căng thẳng liên tục.
• Bệnh nền mạn tính không được chăm sóc toàn diện.

Những yếu tố này giống như việc rút dần từng viên gạch khỏi nền móng. Ban đầu chưa thấy gì, nhưng đến một lúc thì cả hệ thống bắt đầu chao đảo.

Hiểu đúng để chăm sóc đúng, không vội vàng

Bác sĩ Long luôn nhấn mạnh: hiểu đúng thể trạng là bước đầu tiên để chăm sóc đúng. Không phải cứ lạnh là bổ nóng, không phải cứ nóng là thanh nhiệt, và càng không phải ai tiểu đêm cũng giống nhau.

Việc điều chỉnh sinh hoạt, ăn uống, giấc ngủ và nhịp sống cần dựa trên nền tảng cơ thể từng người. Khi làm đúng, cơ thể sẽ tự điều chỉnh dần dần, bền bỉ hơn rất nhiều so với việc đối phó triệu chứng.

Nếu cô chú anh chị muốn được định hướng rõ hơn theo chính thể trạng của mình, có thể để lại thông tin ở form bên dưới. Bác sĩ Long sẽ xem xét và chia sẻ thêm để việc chăm sóc được đi đúng hướng ngay từ đầu.