Vừa qua, Bác sĩ Trần Hải Long tôi đã có một buổi chia sẻ chuyên sâu về bệnh mất ngủ và phương hướng điều trị theo góc nhìn YHCT với báo Sức Khoẻ & Đời Sống. Theo đó, tôi sẽ giải đáp các thông tin cụ thể nhất về bệnh lý này để người bệnh có được những kiến thức hữu ích nhất.

Chia sẻ về các thể tạng gây mất ngủ theo góc nhìn Đông y

Mất ngủ là một bệnh lý lâm sàng rất dễ gặp và có thể tiến triển ở nhiều độ tuổi khác nhau. Trong quan niệm YHCT, mất ngủ còn được gọi với cái tên Thất miên (Bất mị).

Quy trong nguyên nhân gốc rễ, chúng ta không chỉ tập trung điều trị trạng thái mất ngủ đơn thuần mà còn cần tác động vào những nguyên nhân sâu xa do các tạng phủ gây nên. Tôi xin nhắc đến 4 tạng chính liên quan trực tiếp đến vấn đề mất ngủ là: 

Tâm – Chủ thần minh

Tâm được coi là nơi ngự của thần. Khi Tâm huyết đủ, thần yên, giấc ngủ tự nhiên đến dễ dàng. Nhưng nếu Tâm khí hư, Tâm huyết hao tổn do lo nghĩ, vui buồn quá độ, thì thần không yên, khiến khó ngủ, hay tỉnh giấc giữa đêm, mộng nhiều.

Tỳ – Nguồn sinh hóa khí huyết

Tỳ chủ vận hóa, chuyển hóa đồ ăn thành khí huyết nuôi cơ thể. Tỳ khí hư sẽ khiến khí huyết không đủ, không nuôi được Tâm. Kết quả là tâm thần bất ổn, sinh ra tình trạng mệt mỏi ban ngày, mất ngủ ban đêm. Đây là lý do nhiều người mất ngủ kèm ăn uống kém, đầy bụng, tiêu hóa rối loạn.

Can – Điều đạt khí huyết

Can tàng huyết và chủ sơ tiết. Khi Can khí uất, gan không điều tiết được cảm xúc, người bệnh dễ bực bội, nóng nảy, bứt rứt khiến thần trí bất an, khó vào giấc. Đặc biệt, ban đêm là lúc Can tàng huyết, nếu Can bị rối loạn thì giấc ngủ càng chập chờn.

Thận – Gốc rễ của tinh khí

Thận tàng tinh, chủ nạp khí. Khi Thận âm hư, hỏa bốc lên quấy nhiễu Tâm gây khó ngủ, hay tỉnh lúc nửa đêm, kèm theo nóng trong, miệng khô, người gầy sút. Còn Thận dương hư thì thần trí yếu, dễ lo âu, mất ngủ kèm tiểu đêm nhiều.

Như vậy, mất ngủ không đơn giản chỉ vì “căng thẳng”, mà là dấu hiệu ngũ tạng mất cân bằng, đặc biệt là Tâm – Can – Tỳ – Thận. Điều trị muốn hiệu quả, nhất định phải biện chứng luận trị: tìm đúng tạng nào đang suy, đang hư, đang uất để điều chỉnh, chứ không thể dùng một loại thuốc an thần cho tất cả.

Tôi thường nhấn mạnh với bệnh nhân: “Muốn ngủ ngon, hãy dưỡng tâm, an can, kiện tỳ, bổ thận”. Khi gốc rễ này được khơi thông, giấc ngủ sẽ tự nhiên trở lại.

Phác đồ điều trị mất ngủ được Bác sĩ Trần Hải Long phân tích theo từng thể bệnh

Trong YHCT, mất ngủ không chỉ có một nguyên nhân duy nhất. Mỗi người là một thể bệnh riêng, tùy vào tình trạng tạng phủ, khí huyết, âm dương mà sẽ có những bài thuốc phù hợp. Tôi xin chia sẻ về những bài thuốc kinh điển thường dùng để trị mất ngủ, đã được ứng dụng qua nhiều thế hệ như:

Thiên Vương bổ tâm đan – Dưỡng tâm, an thần

Bài thuốc nổi tiếng dành cho những người tâm âm hư, thường mất ngủ kèm hồi hộp, hay quên, tinh thần lo âu. Thành phần có nhân sâm, đương quy, viễn chí, bá tử nhân… giúp dưỡng tâm âm, an thần, nuôi dưỡng thần trí.

Lục vị địa hoàng hoàn gia giảm – Tư âm, bổ thận

Người mất ngủ thuộc thể thận âm hư – biểu hiện nóng trong, miệng khô, lưng gối mỏi, dễ tỉnh giấc lúc nửa đêm. Lục vị địa hoàng hoàn gia giảm giúp bổ thận âm, tiềm dương, làm yên thần chí, cải thiện giấc ngủ về đêm.

Toan táo nhân thang – Bổ can, dưỡng huyết, an thần

Thường dùng cho những người mất ngủ do can huyết hư, tâm thần bất an: Khó ngủ, dễ cáu gắt, hay mơ mộng. Vị chính là Toan táo nhân, kết hợp Phục thần, Xuyên khung, Cam thảo… giúp an thần, điều can, dưỡng huyết.

Quy tỳ thang – Kiện tỳ, dưỡng tâm

Dành cho người tỳ khí hư, ăn uống kém, người gầy yếu, mất ngủ kèm mệt mỏi, hay quên. Quy tỳ thang với Nhân sâm, Bạch truật, Hoàng kỳ, Long nhãn nhục… giúp kiện tỳ, sinh huyết, dưỡng tâm an thần.

Phác đồ điều trị mất ngủ được Bác sĩ Trần Hải Long áp dụng tại Nam Y Đỗ Minh Đường

Ngoài những bài thuốc kể trên, tôi hiện đang áp dụng bài thuốc điều trị mất ngủ bằng thảo dược Đông y cho các bệnh nhân đến thăm khám tại Nam Y Đỗ Minh Đường. Bài thuốc này được phục dựng từ những tinh hoa y học của Thái Y Viện triều Nguyễn, sau đó được gia giảm để phù hợp hơn với người bệnh hiện đại.

Cơ chế tác động của bài thuốc thường tập trung vào:

• An thần – Dưỡng tâm: Các vị như Toan táo nhân, Bá tử nhân, Viễn chí, Phục thần… giúp làm dịu thần trí, giảm căng thẳng, đưa cơ thể về trạng thái dễ vào giấc ngủ. Đây là bước quan trọng để người bệnh “ngủ lại được” ngay từ những ngày đầu.
• Điều hòa ngũ tạng – Bồi bổ khí huyết: Kiện Tỳ để sinh huyết, giúp Tâm có đủ huyết mà nuôi dưỡng thần minh. Sơ Can để giải uất, điều hòa khí huyết, tránh tình trạng bứt rứt, dễ tỉnh giấc. Bổ Thận để giữ tinh, nạp khí, làm vững gốc sinh lực. Khi Tâm – Can – Tỳ – Thận cùng được điều chỉnh, cơ thể trở lại cân bằng, giấc ngủ mới bền vững.
• Phục hồi toàn diện – Ngăn tái phát:Bài thuốc không chỉ giúp ngủ, mà còn khôi phục sức khỏe tổng thể, ăn ngon hơn, tiêu hóa tốt, tinh thần sáng suốt, da dẻ hồng hào. Nhờ vậy, bệnh nhân không phải phụ thuộc thuốc ngủ, mà giấc ngủ đến một cách tự nhiên và duy trì lâu dài.

Tôi luôn nhấn mạnh với bệnh nhân: “Mất ngủ không phải là bệnh phải sống chung cả đời. Nếu tìm đúng gốc rễ và điều chỉnh từ ngũ tạng, giấc ngủ sẽ tự nhiên quay về.” Bài thuốc Nam Y Đỗ Minh chính là minh chứng rõ ràng cho cơ chế trị từ gốc ấy.

Nếu cô chú anh chị còn bất kỳ thắc mắc nào về bệnh lý mất ngủ, hãy liên hệ ngay để được tôi tư vấn cụ thể.