Có những điều tưởng rất nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng lại âm thầm bào mòn sức khỏe sinh lý lúc nào không hay. Cà phê là một ví dụ như vậy. Bác sĩ Long gặp không ít cô chú anh chị đến than phiền rằng “dạo này thấy người yếu hơn, ham muốn giảm, phong độ không còn như trước”, nhưng khi hỏi kỹ thì ngày nào cũng vài ly cà phê, sáng – trưa – thậm chí cả chiều tối.
Bài viết này bác sĩ Long không nói để cô chú anh chị sợ cà phê, càng không phải để “cấm” uống. Vấn đề nằm ở chỗ: uống bao nhiêu, uống thế nào, và cơ thể mình có đang chịu nổi hay không. Hiểu đúng rồi thì tự khắc biết cách điều chỉnh.
Cà phê – từ thói quen tỉnh táo đến con dao hai lưỡi
Cà phê giúp tỉnh táo, tập trung, đỡ buồn ngủ. Điều này là thật và đã được khoa học hiện đại chứng minh. Nhưng cũng giống như mọi chất kích thích khác, cà phê không “cho không” mà luôn có cái giá phải trả nếu dùng quá đà.
Trong cà phê có caffeine. Chất này tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, kích thích não bộ hoạt động mạnh hơn. Ngắn hạn thì tỉnh táo, dài hạn thì cơ thể bị ép phải “chạy nhanh hơn sức của mình”. Với nhiều cô chú anh chị, đặc biệt là nam giới sau 30–35 tuổi, đây chính là điểm khởi đầu của sự suy yếu sinh lý.
(Chọn dấu hiệu anh em thấy giống mình nhất)
Vì sao uống nhiều cà phê có thể làm suy sinh lý?
1. Caffeine làm rối loạn trục thần kinh – nội tiết
Sinh lý nam không chỉ nằm ở cơ quan sinh dục, mà chịu sự điều khiển rất lớn của hệ thần kinh và hormone, đặc biệt là testosterone. Khi caffeine vào cơ thể liên tục với liều cao, hệ thần kinh luôn trong trạng thái bị kích thích, căng thẳng ngầm.
Căng thẳng kéo dài khiến cơ thể tiết nhiều cortisol – hormone stress. Cortisol tăng thì testosterone có xu hướng giảm. Đây là mối quan hệ đối nghịch đã được Tây y ghi nhận khá rõ.
Nói dễ hiểu hơn: uống nhiều cà phê khiến cơ thể “quen sống trong trạng thái căng”, mà sinh lý lại cần sự thư giãn, ổn định. Hai thứ này đi ngược nhau.
2. Cà phê làm hao tổn thận khí theo Y học cổ truyền
Trong Y học cổ truyền, sinh lý nam gắn chặt với thận, đặc biệt là thận khí và thận tinh. Thận không chỉ là cơ quan bài tiết, mà còn là “kho năng lượng gốc” của cơ thể.
Cà phê có tính kích thích, đi nhanh, làm cơ thể bốc lên nhanh nhưng cũng tụt xuống nhanh. Dùng lâu ngày sẽ làm hao khí, tán tinh, khiến thận phải làm việc quá sức để bù đắp. Hậu quả là:
- Dễ mệt, uể oải khi không có cà phê
- Giảm ham muốn
- Thời gian “vào cuộc” ngắn hơn
- Ngủ kém, mà ngủ kém thì thận càng yếu
Bác sĩ Long thường nói vui với cô chú anh chị: cà phê giống như “vay năng lượng của ngày mai để xài cho hôm nay”. Vay ít thì trả được, vay nhiều quá thì đến lúc cơ thể đuối.
3. Uống cà phê làm rối loạn giấc ngủ – gốc rễ của suy sinh lý
Rất nhiều người bảo: “Tôi uống cà phê quen rồi, tối vẫn ngủ được”. Nhưng ngủ được không có nghĩa là ngủ sâu.
Caffeine có thể tồn tại trong cơ thể từ 6–8 tiếng, thậm chí lâu hơn ở người chuyển hóa chậm. Nó làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu, khiến cơ thể không phục hồi hoàn toàn sau một ngày.
Mà giấc ngủ chính là thời điểm cơ thể sản sinh hormone sinh dục mạnh nhất. Ngủ nông, ngủ chập chờn thì hormone giảm, sinh lý đi xuống là điều khó tránh.
Những dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang “quá tải cà phê”
Nếu cô chú anh chị có những dấu hiệu sau, bác sĩ Long khuyên nên xem lại thói quen uống cà phê của mình:
- Sáng phải uống cà phê mới tỉnh, không uống thì mệt rũ
- Tim đập nhanh, bồn chồn sau khi uống
- Dễ cáu gắt, khó thư giãn
- Ngủ muộn, ngủ không sâu
- Ham muốn giảm dần nhưng không rõ lý do
Đây không phải bệnh cấp tính, mà là quá trình suy giảm âm thầm. Chính vì âm thầm nên nhiều người chủ quan.
Uống cà phê thế nào để không ảnh hưởng sinh lý?
1. Giảm lượng, không cần bỏ hẳn
Bác sĩ Long hiếm khi khuyên cô chú anh chị bỏ hoàn toàn cà phê, trừ khi cơ thể đã quá yếu. Điều quan trọng là liều lượng.
- Mỗi ngày không quá 1 ly nhỏ
- Không uống sau 14–15h
- Tránh cà phê quá đậm, quá đặc
2. Không uống cà phê khi bụng đói
Uống cà phê lúc bụng đói làm kích thích mạnh dạ dày, thần kinh và tim mạch. Về lâu dài gây tổn thương tỳ vị, mà tỳ vị yếu thì khí huyết kém, sinh lý cũng bị ảnh hưởng.
3. Lắng nghe cơ thể mình
Có người uống cà phê vẫn ổn, có người chỉ cần nửa ly đã thấy hồi hộp. Đừng so mình với người khác. Cơ địa mỗi người mỗi khác.
Góc nhìn của bác sĩ Long về sinh lý và lối sống hiện đại
Sinh lý không tự nhiên mà mất, cũng không tự nhiên mà khỏe. Nó phản ánh cách cô chú anh chị đối xử với cơ thể mình suốt nhiều năm.
Cà phê chỉ là một mảnh ghép nhỏ. Nhưng khi mảnh ghép này cộng với thức khuya, stress, ăn uống thất thường, ít vận động… thì sinh lý suy là điều rất dễ hiểu.
Điều bác sĩ Long mong nhất không phải là cô chú anh chị tìm một giải pháp “cấp tốc”, mà là hiểu được gốc rễ để điều chỉnh từ từ, bền vững.
Khi nào nên chủ động đi tư vấn?
Nếu đã giảm cà phê, ngủ sớm hơn, ăn uống điều độ mà sinh lý vẫn không cải thiện, đó là lúc nên được đánh giá tổng thể: thận – khí – huyết – thần kinh – nội tiết.
Mỗi người một nền tảng khác nhau, không thể áp chung một cách. Việc thăm khám và tư vấn đúng giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian và tránh thử sai.
Lời nhắn cuối từ bác sĩ Long
Cô chú anh chị có thể vẫn uống cà phê, nhưng hãy uống với sự hiểu biết. Đừng để một thói quen nhỏ mỗi ngày âm thầm lấy đi phong độ mà mình không hay.
Nếu cô chú anh chị đang băn khoăn về sinh lý, giấc ngủ, sức bền hay cảm giác “yếu dần” mà chưa rõ nguyên nhân, bác sĩ Long luôn sẵn sàng lắng nghe và chia sẻ. Đôi khi chỉ cần điều chỉnh đúng vài điểm, cơ thể sẽ tự phục hồi tốt hơn rất nhiều.
Chăm sóc sinh lý cũng là chăm sóc chất lượng sống. Hiểu sớm – giữ sớm – khỏe lâu.
CÙNG BÁC SĨ LONG
Khôi phục bản lĩnh phái mạnh bền vững. Không phụ thuộc thuốc kích thích - Khỏe từ bên trong.
Tham gia nhóm
