Có cô chú anh chị kể với bác sĩ Long rằng: “Nghe nói nhân sâm bổ lắm nên tôi uống mỗi ngày, vậy mà dạo này người cứ bứt rứt, khó ngủ, tim đập nhanh, miệng khô rát.” Nghe xong, bác sĩ Long chỉ thở nhẹ một tiếng. Nhân sâm không có lỗi. Lỗi là mình dùng không đúng.
Trong rất nhiều năm làm nghề, bác sĩ Long gặp không ít trường hợp “bổ bất thành, mà bệnh lại sinh ra” chỉ vì một chữ tưởng như rất lành: nhân sâm. Hôm nay, bác sĩ Long muốn chia sẻ kỹ hơn để cô chú anh chị hiểu đúng, dùng đúng, và tránh những phản tác dụng đáng tiếc.
Nhân sâm không phải ai dùng cũng hợp
Trong Đông y, nhân sâm được xếp vào nhóm đại bổ nguyên khí. Nghe chữ “đại bổ” là đã thấy không hề nhẹ. Đại bổ nghĩa là tác động rất mạnh lên cơ thể, đặc biệt là khí lực, tim mạch, thần kinh, chuyển hóa.
Nhiều cô chú anh chị nghĩ đơn giản: mệt thì uống sâm, yếu thì uống sâm, lớn tuổi thì càng nên uống sâm. Nhưng Đông y không nhìn cơ thể theo kiểu “thiếu thì bù bừa”. Đông y nhìn vào thể trạng.
Có người khí hư, dương hư, người lạnh, mệt, nói nhỏ, thở yếu, ăn kém. Với nhóm này, dùng sâm đúng cách có thể giúp nâng đỡ cơ thể rất tốt.
Nhưng có người lại thuộc nhóm âm hư, nội nhiệt, người hay nóng trong, miệng khô, dễ mất ngủ, hay bốc hỏa, tim đập nhanh, huyết áp cao. Nếu nhóm này dùng nhân sâm, chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa.
Vì vậy, câu đầu tiên bác sĩ Long luôn hỏi khi ai đó muốn dùng nhân sâm không phải là “bao nhiêu tuổi”, mà là “cơ thể hiện tại đang như thế nào”.
(Chọn dấu hiệu anh em thấy giống mình nhất)
Vì sao dùng nhân sâm sai lại gây phản tác dụng?
Để cô chú anh chị dễ hiểu, bác sĩ Long nói thế này. Nhân sâm giống như một cái máy bơm rất khỏe. Nó bơm khí, bơm năng lượng vào cơ thể. Nếu đường ống thông suốt, bơm đúng lúc, đúng chỗ, thì máy phát huy tác dụng.
Nhưng nếu trong người đang có ứ trệ, có nhiệt, có viêm âm ỉ, có huyết áp cao, tim mạch yếu, thì cái máy bơm đó sẽ làm mọi thứ rối lên.
Khi dùng sai, nhân sâm có thể gây ra:
- Mất ngủ, ngủ chập chờn, càng uống càng khó ngủ
- Hồi hộp, tim đập nhanh, cảm giác bứt rứt trong người
- Nóng trong, miệng khô, táo bón
- Tăng huyết áp hoặc làm huyết áp khó kiểm soát
- Đầy tức bụng, khó tiêu với người tỳ vị yếu
Nhiều cô chú anh chị thấy mấy dấu hiệu này lại nghĩ “chắc cơ thể đang thải độc”, rồi cố uống tiếp. Đây là một hiểu lầm rất nguy hiểm.
Nhân sâm không dùng để “chống mệt tức thì”
Một sai lầm rất phổ biến bác sĩ Long gặp là dùng nhân sâm mỗi khi mệt, thiếu ngủ, làm việc căng thẳng.
Cơ thể mệt có rất nhiều nguyên nhân. Có khi mệt do khí hư thật. Nhưng cũng có khi mệt do âm huyết hao, do gan uất, do tỳ vị kém, do ngủ sai nhịp sinh học.
Trong những trường hợp đó, nhân sâm chỉ làm cơ thể “bị ép chạy”, giống như bắt một người đang kiệt sức uống cà phê để thức tiếp. Lúc đầu thấy tỉnh, nhưng sau đó càng suy.
Đông y rất coi trọng nguyên tắc: bổ phải đúng gốc. Không đúng gốc, bổ càng nhiều, rối càng lớn.
Ai tuyệt đối không nên tự ý dùng nhân sâm?
Bác sĩ Long thường khuyên cô chú anh chị trong các nhóm sau nên hết sức thận trọng:
- Người cao huyết áp chưa ổn định
- Người hay mất ngủ, tâm phiền, hồi hộp
- Người đang viêm nhiễm, sốt, nóng trong
- Người hay đầy bụng, ăn uống kém, tỳ vị yếu
- Người đang dùng nhiều thuốc Tây về tim mạch, thần kinh
Không phải là cấm tuyệt đối, mà là không nên tự ý. Nếu có dùng, cần được người có chuyên môn xem xét rất kỹ.
Nhân sâm trong Đông y không đứng một mình
Một điểm nữa cô chú anh chị rất hay bỏ qua: trong Đông y, nhân sâm hiếm khi đứng một mình.
Trong các bài thuốc cổ, sâm thường được phối hợp với những vị khác để điều hòa, dẫn thuốc, giảm tính quá mạnh. Ví dụ có vị giúp sinh tân dịch để tránh khô nóng, có vị giúp kiện tỳ để tránh đầy bụng.
Việc tự mua sâm về thái lát, hãm nước uống mỗi ngày tưởng là đơn giản, nhưng thực ra lại là cách dễ gây phản tác dụng nhất.
Dùng nhân sâm bao nhiêu là đủ?
Bác sĩ Long hay nói vui với cô chú anh chị rằng: bổ không nằm ở nhiều, mà nằm ở vừa.
Với người hợp sâm, liều rất nhỏ, dùng đúng thời điểm, đúng cách đã mang lại hiệu quả. Dùng nhiều chưa chắc đã tốt hơn.
Có người chỉ cần vài lát mỏng, dùng cách ngày. Có người chỉ nên dùng theo đợt ngắn. Có người lại không nên dùng sâm mà nên chọn những vị nhẹ hơn, phù hợp hơn.
Không có một công thức chung cho tất cả.
Bổ khí không chỉ có mỗi nhân sâm
Một điều bác sĩ Long luôn nhắc: Đông y rất phong phú. Nhân sâm chỉ là một trong rất nhiều lựa chọn.
Có những người không hợp sâm nhưng lại hợp với các vị bổ khí nhẹ hơn, êm hơn, ít gây kích thích. Có người cần dưỡng âm trước rồi mới bổ khí. Có người cần điều tỳ vị, điều giấc ngủ trước khi nghĩ đến chuyện “bổ”.
Nếu chỉ chăm chăm tìm một vị “thần dược”, rất dễ rơi vào vòng luẩn quẩn uống – mệt – lại uống.
Góc nhìn của bác sĩ Long sau nhiều năm làm nghề
Bác sĩ Long gặp không ít cô chú anh chị đến khám trong tình trạng: thuốc không thiếu, thực phẩm bổ sung không ít, nhưng người vẫn mệt, ngủ không yên, bệnh cứ dai dẳng.
Khi hỏi kỹ mới biết: cái gì cũng bổ, nhưng bổ không đúng người, đúng lúc.
Chăm sóc sức khỏe không phải là chạy theo thứ đắt tiền nhất, nổi tiếng nhất. Mà là hiểu cơ thể mình đang cần gì.
Đông y không chống lại việc bồi bổ. Đông y chỉ chống lại việc bồi bổ mù quáng.
Bác sĩ Long nhắn cô chú anh chị một điều rất thật
Nếu cô chú anh chị đang dùng nhân sâm mà thấy người không dễ chịu, đừng cố. Dừng lại và lắng nghe cơ thể.
Nếu cô chú anh chị đang phân vân không biết mình có hợp sâm hay không, cũng đừng vội. Có rất nhiều cách chăm sóc sức khỏe an toàn, phù hợp hơn với từng người.
Sức khỏe là chuyện lâu dài. Đi chậm mà đúng, vẫn hơn đi nhanh mà lệch hướng.
Nếu cô chú anh chị muốn hiểu rõ hơn thể trạng của mình, nên bồi bổ thế nào cho đúng, hoặc đang gặp tình trạng dùng đồ bổ mà không thấy khỏe lên, bác sĩ Long vẫn ở đây để cùng cô chú anh chị nhìn lại từ gốc. Một cuộc trò chuyện đúng lúc, đôi khi giúp tránh được rất nhiều sai lầm không đáng có.
CÙNG BÁC SĨ LONG
Khôi phục bản lĩnh phái mạnh bền vững. Không phụ thuộc thuốc kích thích - Khỏe từ bên trong.
Tham gia nhóm
