Có những cơn đau chỉ cần một viên thuốc là dịu xuống rất nhanh. Đau đầu, đau lưng, đau khớp, đau vai gáy… tiện lợi đến mức nhiều cô chú anh chị coi thuốc giảm đau như “vật bất ly thân”. Nhưng cũng chính sự tiện lợi đó lại đang âm thầm lấy đi sức khỏe của thận lúc nào không hay. Bác sĩ Long gặp không ít trường hợp đến khám vì mệt mỏi, phù nhẹ, tiểu đêm nhiều… và khi hỏi kỹ thì điểm chung là đã dùng thuốc giảm đau kéo dài trong nhiều năm.

Hôm nay, bác sĩ Long muốn chia sẻ kỹ hơn với cô chú anh chị về một sự thật rất dễ bị bỏ qua: dùng thuốc giảm đau không đúng cách có thể gây hại thận, và tổn thương này thường đến âm thầm, không ồn ào, không đau dữ dội để mình kịp nhận ra.

Thuốc giảm đau quen mặt nhưng không hề “hiền”

Trong đời sống hàng ngày, thuốc giảm đau xuất hiện ở khắp nơi: trong túi xách, trong ngăn kéo bàn làm việc, trong tủ thuốc gia đình. Nhiều cô chú anh chị có thói quen hễ đau là uống, đau chưa hết thì uống thêm viên nữa, thậm chí uống liền vài ngày.

Nhóm thuốc giảm đau được dùng phổ biến nhất hiện nay là các thuốc giảm đau – kháng viêm không steroid. Thuốc này có tác dụng giảm đau nhanh, hạ sốt, chống viêm khá rõ nên rất được ưa chuộng. Tuy nhiên, ít người biết rằng cơ chế giảm đau của thuốc lại liên quan trực tiếp đến dòng máu nuôi thận.

Thận là cơ quan lọc máu, mỗi ngày phải tiếp nhận một lượng máu rất lớn để lọc bỏ chất độc và điều hòa nước – điện giải. Khi dùng thuốc giảm đau, một số chất trung gian trong cơ thể bị ức chế, khiến mạch máu nuôi thận co lại. Lúc này, lưu lượng máu đến thận giảm đi, thận phải làm việc trong điều kiện “thiếu nguyên liệu”, lâu dần sẽ suy yếu.

Vì sao uống thuốc giảm đau lại hại thận?

Nhiều cô chú anh chị hỏi bác sĩ Long: “Tôi uống thuốc giảm đau thấy đỡ đau ngay, sao lại bảo hại thận?”. Câu trả lời nằm ở chỗ: thận không lên tiếng ngay khi bị tổn thương.

Thuốc giảm đau làm giảm các chất giúp giãn mạch máu trong thận. Khi mạch co lại, lượng máu lọc qua thận giảm, khả năng đào thải chất cặn bã kém đi. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại nhiều lần, thận sẽ bị tổn thương mạn tính.

Nguy hiểm hơn, tổn thương thận do thuốc thường diễn ra âm thầm. Không đau dữ dội, không sốt cao, không có dấu hiệu rầm rộ. Chỉ đến khi thận suy nhiều hơn, cơ thể mới bắt đầu “lên tiếng” bằng những biểu hiện như:

• Người mệt mỏi kéo dài, làm gì cũng thấy nhanh xuống sức
• Phù nhẹ mặt, mí mắt hoặc cổ chân, nhất là buổi sáng
• Tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu ít dần hoặc sậm màu
• Ăn kém, buồn nôn nhẹ, miệng nhạt

Lúc này, tổn thương đã không còn là chuyện một hai ngày nữa.

Những ai dễ bị hại thận khi dùng thuốc giảm đau?

Không phải ai uống thuốc giảm đau cũng lập tức hại thận. Nhưng bác sĩ Long nhận thấy có những nhóm đối tượng rất dễ gặp rủi ro nếu dùng thuốc không cẩn trọng.

Người trung niên và lớn tuổi

Tuổi càng cao, chức năng thận càng suy giảm tự nhiên. Khi thận đã yếu sẵn, việc dùng thuốc giảm đau kéo dài giống như “đổ thêm gánh nặng” lên một cỗ máy đã mòn.

Người đau xương khớp mạn tính

Đau lưng, đau gối, thoái hóa khớp khiến nhiều cô chú anh chị phải dùng thuốc giảm đau gần như mỗi ngày. Dùng ngắn ngày thì chưa sao, nhưng kéo dài hàng tháng, hàng năm thì nguy cơ hại thận tăng lên rất rõ.

Người có sẵn bệnh nền

Những cô chú anh chị đang có cao huyết áp, tiểu đường, gan nhiễm mỡ… nếu dùng thuốc giảm đau không kiểm soát thì thận càng dễ bị tổn thương hơn người bình thường.

Góc nhìn Đông y: thận không chỉ là cơ quan lọc máu

Dưới góc nhìn y học cổ truyền, thận không chỉ làm nhiệm vụ bài tiết. Thận còn là “gốc rễ” của nhiều chức năng sống quan trọng.

Thận chủ tàng tinh, liên quan mật thiết đến sức khỏe xương khớp, sinh lực, trí nhớ và khả năng phục hồi của cơ thể. Khi thận suy, người dễ đau lưng mỏi gối, tóc bạc sớm, ngủ kém, tinh thần giảm sút.

Thuốc giảm đau dùng nhiều, ngoài việc làm tổn thương cấu trúc thận theo Tây y, còn khiến thận khí bị hao tổn theo Đông y. Ban đầu là mệt mỏi nhẹ, sau đó là đau lưng, lạnh chân tay, tiểu đêm… rồi tiến triển dần nếu không điều chỉnh sớm.

Đông y không phủ nhận vai trò của thuốc giảm đau, nhưng luôn nhấn mạnh: giảm đau mà không dưỡng gốc thì cái đau sẽ quay lại, thậm chí kéo theo tổn thương sâu hơn.

Vì sao nhiều người càng uống thuốc giảm đau càng đau?

Đây là điều bác sĩ Long gặp rất thường xuyên. Cô chú anh chị uống thuốc giảm đau thấy đỡ, nhưng vài hôm sau đau lại, thậm chí đau hơn trước.

Lý do là vì thuốc chỉ “đè” cảm giác đau xuống, chứ không xử lý được nguyên nhân gốc rễ. Với đau xương khớp, gốc rễ thường nằm ở khí huyết kém lưu thông, can thận suy, hàn thấp ứ trệ trong khớp. Khi gốc chưa được giải quyết, cơn đau sẽ quay lại, và liều thuốc lại phải tăng dần.

Vòng luẩn quẩn này khiến thận vừa phải chịu tác động của thuốc, vừa không được phục hồi đúng cách.

Nếu buộc phải dùng thuốc giảm đau, cần lưu ý điều gì?

Bác sĩ Long không cực đoan phủ nhận thuốc giảm đau. Trong nhiều trường hợp cấp tính, thuốc vẫn cần thiết. Nhưng nếu phải dùng, cô chú anh chị nên nhớ vài nguyên tắc sau:

• Không tự ý dùng kéo dài nhiều ngày liên tiếp
• Không tăng liều khi chưa có chỉ định
• Không uống khi đang đói hoặc mất nước
• Không dùng chung nhiều loại thuốc giảm đau cùng lúc
• Định kỳ kiểm tra chức năng thận nếu phải dùng thường xuyên

Đặc biệt, nếu đã có dấu hiệu mệt mỏi, phù, tiểu đêm nhiều… thì nên dừng lại và đi kiểm tra sớm.

Hướng tiếp cận an toàn hơn cho người hay đau nhức

Với những cô chú anh chị đau xương khớp mạn tính, bác sĩ Long thường khuyên nên thay đổi cách tiếp cận.

Thay vì chỉ chăm chăm “dập đau”, hãy tìm cách nuôi dưỡng lại nền tảng bên trong. Đông y tập trung vào việc:

• Dưỡng thận, mạnh gân cốt
• Hoạt huyết, thông kinh lạc
• Giảm hàn thấp tích tụ trong khớp
• Điều chỉnh lối sống, ăn uống, vận động

Khi gốc được cải thiện, cơn đau sẽ giảm dần một cách bền hơn, và nhu cầu dùng thuốc giảm đau cũng tự nhiên ít đi.

Lời nhắn của bác sĩ Long

Thuốc giảm đau không xấu, nhưng dùng sai cách thì cái giá phải trả rất đắt, đặc biệt là với thận. Thận yếu đi không chỉ ảnh hưởng đến tiểu tiện hay lọc máu, mà kéo theo hàng loạt vấn đề về sức khỏe lâu dài.

Nếu cô chú anh chị đang phải dùng thuốc giảm đau thường xuyên, hoặc đang lo lắng về chức năng thận của mình, bác sĩ Long mong rằng cô chú anh chị đừng chần chừ. Hiểu đúng cơ thể mình, điều chỉnh sớm từ gốc luôn nhẹ nhàng và an toàn hơn rất nhiều so với việc để bệnh đi quá xa rồi mới tìm cách xử lý.

Bác sĩ Long vẫn luôn tin rằng: chăm sóc sức khỏe đúng cách là hành trình chủ động, không phải cuộc chạy theo triệu chứng. Khi cô chú anh chị đi đúng hướng, cơ thể sẽ tự hồi đáp lại bằng sự nhẹ nhõm và bền bỉ theo thời gian.