Rất nhiều cô chú anh chị đến gặp bác sĩ Long trong tâm thế mệt mỏi: khớp đau âm ỉ cả ngày, sáng ngủ dậy thì cứng khớp, chiều tối lại nhức nhiều hơn, gặp lạnh là đau tăng. Đi khám thì phim chụp không quá nặng, xét nghiệm cũng chưa có gì đáng lo, nhưng cơn đau thì cứ lặp đi lặp lại, uống thuốc giảm đau chỉ đỡ tạm.

Vấn đề nằm ở chỗ: đau khớp không phải lúc nào cũng do “xương hỏng”. Trong Y học cổ truyền, có một thể rất hay gặp nhưng lại dễ bị bỏ qua, đó là đau khớp thể huyết ứ. Hiểu sai thể bệnh này thì càng chữa càng kéo dài, còn hiểu đúng thì hướng chăm sóc sẽ khác hoàn toàn.

Đau khớp thể huyết ứ là gì, nói sao cho dễ hiểu

Bác sĩ Long thường giải thích với cô chú anh chị thế này: huyết là máu, ứ là ứ trệ, tắc nghẽn. Đau khớp thể huyết ứ là tình trạng máu nuôi dưỡng vùng khớp không lưu thông tốt, bị “kẹt lại”, khiến khớp thiếu nuôi dưỡng và sinh đau.

Có thể hình dung khớp giống như một bản lề cửa. Muốn bản lề trơn tru thì phải có dầu bôi đều. Khi dầu không đến đủ, bản lề vẫn còn nguyên nhưng sẽ kêu, rít, lâu ngày thì mòn. Huyết với khớp cũng vậy. Không thông thì sinh đau.

Điểm quan trọng là: thể huyết ứ không phải viêm cấp tính dữ dội, mà thường âm thầm, dai dẳng, càng về lâu càng khó chịu.

Những biểu hiện rất điển hình của đau khớp thể huyết ứ

Qua thăm khám thực tế, bác sĩ Long thấy thể này thường có những dấu hiệu sau:

• Đau khớp cố định một vị trí, ít khi lan, đau kiểu nhức sâu bên trong.
• Đau tăng khi về đêm hoặc khi thời tiết lạnh, ẩm.
• Sáng ngủ dậy khớp cứng, vận động một lúc mới đỡ.
• Xoa bóp nhẹ thì dễ chịu hơn, giữ ấm thì đỡ đau.
• Da vùng khớp có thể sẫm màu hơn, sờ vào thấy lạnh.

Nhiều cô chú anh chị nói với bác sĩ Long rằng: “Đau không đến mức không chịu nổi, nhưng ngày nào cũng đau, mệt lắm”. Đó chính là đặc trưng của huyết ứ.

Vì sao huyết lại bị ứ ở khớp

Trong Y học cổ truyền, huyết muốn lưu thông tốt thì cần khí làm động lực. Khí yếu, huyết sẽ chậm. Lạnh xâm nhập, huyết sẽ co lại. Lâu ngày, cả hai yếu tố này kết hợp khiến huyết bị ứ.

Có mấy nguyên nhân rất hay gặp ngoài đời sống:

• Ngồi lâu, ít vận động, nhất là người làm việc văn phòng hoặc về hưu.
• Thường xuyên nhiễm lạnh: điều hòa, mưa gió, ngủ quạt thốc.
• Tuổi tác tăng, khí huyết suy tự nhiên.
• Từng chấn thương khớp cũ, va đập, ngã, nhưng không phục hồi đúng cách.
• Căng thẳng kéo dài khiến khí trệ, huyết theo đó mà trệ.

Bác sĩ Long hay nói vui nhưng rất thật: huyết ứ không phải do một ngày mà thành, mà là kết quả của nhiều năm sống chưa “thuận” với cơ thể.

Nhìn dưới góc Tây y thì thể này thường tương ứng điều gì

Nếu nhìn theo Tây y, nhiều trường hợp đau khớp thể huyết ứ rơi vào nhóm thoái hóa sớm, rối loạn tuần hoàn tại chỗ, viêm mức độ nhẹ hoặc tổn thương mô mềm quanh khớp.

Chụp phim có thể chỉ thấy gai xương nhỏ, khe khớp chưa hẹp nhiều. Xét nghiệm viêm có khi vẫn trong giới hạn. Vì vậy, không ít cô chú anh chị được kết luận là “chưa nặng”, nhưng cảm giác đau thì rất thật.

Đông y và Tây y nhìn khác nhau, nhưng nếu biết kết hợp thì sẽ hiểu rõ hơn: Tây y thấy cấu trúc chưa hỏng nặng, Đông y thấy dòng nuôi dưỡng đã kém từ bên trong.

Vì sao uống thuốc giảm đau chỉ đỡ tạm

Thuốc giảm đau, kháng viêm có thể làm dịu cảm giác đau nhanh, nhất là khi khớp đang khó chịu. Nhưng thuốc chủ yếu tác động vào ngọn, tức là làm giảm tín hiệu đau.

Trong khi đó, huyết ứ là vấn đề lưu thông. Dòng chảy chưa thông thì hết thuốc, đau lại quay về. Dùng lâu còn dễ ảnh hưởng dạ dày, gan, thận, nhất là với cô chú anh chị lớn tuổi.

Vì vậy, bác sĩ Long luôn nhấn mạnh: giảm đau là cần khi cần, nhưng muốn bền thì phải song song chăm vào gốc.

Những sai lầm hay gặp khi tự xử lý đau khớp thể huyết ứ

Có vài sai lầm bác sĩ Long gặp đi gặp lại:

• Chỉ tập trung kiêng vận động vì sợ đau, khiến khí huyết càng trì trệ.
• Lạm dụng xoa bóp mạnh, day ấn quá mức làm khớp thêm tổn thương.
• Nghe mách uống rượu thuốc, rượu ngâm không rõ cơ địa, dễ nóng trong.
• Chỉ chăm chườm nóng mà bỏ qua ăn uống, sinh hoạt.

Những cách này có thể làm dễ chịu nhất thời, nhưng nếu làm không đúng thì huyết ứ vẫn còn đó.

Chăm sóc đúng với đau khớp thể huyết ứ cần đi từ 4 trụ

Ăn uống để hỗ trợ khí huyết

Nguyên tắc là ăn ấm, dễ tiêu, tránh làm cơ thể lạnh thêm. Cô chú anh chị nên:

• Ăn đủ bữa, hạn chế bỏ bữa.
• Giảm đồ lạnh, nước đá, bia rượu.
• Ưu tiên món nấu chín, canh ấm, cháo.
• Không ăn quá muộn vào ban đêm.

Ngủ nghỉ để huyết được phục hồi

Ngủ là lúc cơ thể tự sửa chữa. Ngủ muộn thì huyết khó hồi. Nên giữ giờ ngủ ổn định, tránh thức khuya kéo dài, phòng ngủ ấm vừa phải.

Sinh hoạt và vận động hợp lý

Không cần tập nặng. Chỉ cần đi bộ nhẹ, xoay khớp chậm, đều mỗi ngày. Vận động giúp khí huyết được đẩy đi, chính là cách “phá ứ” tự nhiên.

Tư duy và cảm xúc

Ít ai để ý, nhưng lo lắng, căng thẳng kéo dài làm khí trệ, mà khí trệ thì huyết khó thông. Giữ tinh thần chậm lại, bớt ép mình quá mức cũng là một phần của chữa khớp.

Khi nào cần đi thăm khám bài bản

Nếu đau khớp kéo dài nhiều tháng không giảm, đau tăng dần, ảnh hưởng sinh hoạt, kèm sưng nóng rõ, sốt, tê yếu, hoặc đau sau chấn thương, cô chú anh chị nên đi thăm khám để được đánh giá đầy đủ.

Đi khám không phải để lo sợ, mà để loại trừ những nguyên nhân cần can thiệp sớm và có hướng chăm sóc phù hợp thể trạng.

Lời kết từ bác sĩ Long

Đau khớp thể huyết ứ không phải bệnh nặng trong ngày một ngày hai, nhưng nếu để kéo dài thì sẽ bào mòn chất lượng sống rất rõ. Hiểu đúng bản chất là khớp đau vì dòng nuôi dưỡng kém, thì cách chăm sóc sẽ nhẹ nhàng, bền bỉ và hợp lý hơn.

Bác sĩ Long luôn tin rằng: khi cô chú anh chị hiểu cơ thể mình đang cần gì, việc phục hồi sẽ không còn là cuộc chạy đua vội vã, mà là một quá trình chậm rãi nhưng chắc chắn. Ai cần được tư vấn kỹ hơn theo từng thể trạng, có thể để lại thông tin để bác sĩ Long đồng hành và hướng dẫn cụ thể, phù hợp nhất với tình trạng của mình.