1. Tổng quan về tác phẩm

  • Tên đầy đủ: Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh (海上醫宗心領)

  • Tác giả: Lê Hữu Trác (1720–1791), hiệu Hải Thượng Lãn Ông

  • Thời gian biên soạn: Gần 40 năm

  • Quy mô: Gồm 66 quyển, chia thành 28 tập, hệ thống toàn diện tri thức y học cổ truyền Việt Nam kết hợp y lý Trung Hoa.

  • Ý nghĩa tên gọi: “Y Tông Tâm Lĩnh” nghĩa là Tinh hoa tâm huyết của Y học, “Hải Thượng” là bút hiệu của tác giả.

📚 2. Cấu trúc chính của tác phẩm

Tác phẩm được chia thành 2 phần lớn:

A. Phần I: Đại thành y học

Gồm các nội dung chuyên sâu về lý luận và lâm sàng trong Đông y, cụ thể:

🔬 1. Y lý tổng quát (Chí đạo – Y huấn cách ngôn)

  • Triết lý y học, đạo làm thầy thuốc.

  • Nguyên lý trị bệnh “trị bệnh cầu kỳ bản” – chữa từ gốc.

  • Đề cao y đức, tinh thần học hỏi và sự thực hành.

⚙️ 2. Lý luận y học Đông phương

  • Âm dương – ngũ hành.

  • Kinh lạc, tạng phủ, khí huyết, vệ khí dinh huyết.

  • Bát cương (hàn – nhiệt – biểu – lý…).

  • Tứ chẩn (vọng – văn – vấn – thiết).

💊 3. Bào chế – dược tính – phương tễ

  • Các phương pháp điều chế dược liệu.

  • Hệ thống hơn 280 phương thuốc nổi tiếng.

  • Giải thích từng vị thuốc, cách phối ngũ và gia giảm linh hoạt.

🩺 4. Chẩn trị các bệnh lâm sàng

  • Gồm 10 thiên chuyên khoa: Nội, Ngoại, Nhi, Phụ, Nhãn, Tai, Mũi, Họng, Da liễu, Châm cứu.

  • Mỗi phần trình bày bệnh danh, triệu chứng, nguyên nhân, phép trị, bài thuốc.

  • Đặc biệt có phần riêng trị bệnh trẻ em và sản phụ, rất chi tiết.

B. Phần II: Y đức – y đạo – tự truyện

Gồm các nội dung mang tính đạo đức và nhân văn cao:

✨ 5. Y huấn cách ngôn

  • Những lời răn dạy về đạo đức nghề y: “Lương y như từ mẫu”, “Thầy thuốc phải hiểu biết, có lòng nhân”.

📖 6. Thượng kinh ký sự

  • Ghi chép hành trình ra kinh đô Thăng Long chữa bệnh cho chúa Trịnh.

  • Bộc lộ tư tưởng yêu nước, lòng nhân nghĩa, khiêm tốn, ghét danh lợi.

🌟 3. Giá trị của Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh

Khía cạnh Giá trị nổi bật
Y học Hệ thống hóa toàn diện y lý cổ truyền, kết tinh tri thức hàng thế kỷ.
Văn học Văn phong mạch lạc, súc tích, mang tính văn chương và triết lý sâu sắc.
Đạo đức Đề cao y đức, tôn vinh nhân cách người thầy thuốc chân chính.
Giáo dục Là tài liệu giảng dạy và đào tạo thầy thuốc suốt nhiều thế hệ.
Dân tộc Góp phần khẳng định nền y học cổ truyền Việt Nam có bản sắc riêng.

🧩 4. Một số tư tưởng nổi bật

  • Chữa bệnh từ gốc, không chỉ chữa triệu chứng.

  • Thầy thuốc cần học rộng, biết nhiều, nhưng phải chuyên sâu.

  • Người thầy thuốc phải “lấy nhân nghĩa làm gốc”, không mưu danh, trục lợi.

  • Y học là đạo học – y đạo không thể tách rời nhân đạo.

📌 5. Trích dẫn tiêu biểu

“Cứu một mạng người hơn xây bảy tòa tháp.”

“Y thuật là việc nhân nghĩa, thầy thuốc phải lấy lòng nhân làm gốc.”